OPINIE

Opinie: Het wordt tijd dat het OMT erkent dat het niet gelukt is om corona in de acute fase uit te roeien

Het zou het OMT, als dokter van de samenleving, sieren als hij verder keek dan zijn biomedische neus lang is en de bijwerkingen van zijn eigen beleid serieus zou nemen.

Premier Mark Rutte komt aan bij het Catshuis voor een extra corona-overleg.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Premier Mark Rutte komt aan bij het Catshuis voor een extra corona-overleg.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Komt een vrouw bij de dokter. De dokter stelt kanker vast en stelt voor die agressief aan te pakken: operatie, chemotherapie, bestraling. De vrouw start dapper met alle behandelingen, maar de kanker komt terug. Opnieuw volgt chemo, opnieuw wordt de tumor kleiner, maar nu zijn er ernstige bijwerkingen: de vrouw raakt verzwakt en haar nierfunctie gaat achteruit.

In een acute crisis wil je snel handelen. Het is begrijpelijk dat artsen dan voor heftige maatregelen kiezen, om schade te beperken en erger te voorkomen. Het risico op bijwerkingen wordt geaccepteerd, omdat de verwachting is dat het kort gaat duren. Als een zware behandeling echter niet aanslaat of een patiënt valt steeds terug, dan is het belangrijk om het beleid aan te passen. Van acute naar chronische zorg.

De dokter en de patiënt verbreden dan hun blik: gezondheid is méér dan de afwezigheid van symptomen. Hoe langer een aandoening duurt, hoe belangrijker het wordt aandacht te schenken aan álle domeinen van gezondheid. Welke medicijnen hebben op de lange termijn de minste bijwerkingen? Is er psychische ondersteuning nodig? Hoe kan de patiënt zingeving terugvinden?

Het OMT als dokter

Komt een vertegenwoordiger (Rutte) van een zieke samenleving (Nederland) bij dokter OMT. De dokter stelt vast dat de samenleving lijdt aan een ernstige ziekte (covid-19). De dokter adviseert een agressieve behandeling: het sluiten van de scholen en een lockdown. Daarbij laat de dokter het: bespreken of monitoren van bijwerkingen van de behandeling vindt hij overbodig.

Merkwaardige keuze? Wel, bekijk de lijst van de 38 covid-OMT-zittingen en zie: géén enkele keer heeft een psycholoog, socioloog of psychiater deelgenomen, in tegenstelling tot meerdere dierenartsen en een pluimveespecialist. Vorig jaar zomer zouden een aantal OMT-leden hebben geopperd dat de blik van het OMT op de coronapandemie ‘te nauw’ was, waarop Jaap van Dissel zou hebben gezegd: ‘Wij zitten er om de kwaal te bestrijden, niet voor de bijwerkingen’ (de Volkskrant, 23 januari 2021).

De waarschuwingslampjes op het psychisch, sociaal en existentieel corona-dashboard zijn de afgelopen maanden steeds harder gaan knipperen. Een groot deel van de basisschoolleerlingen heeft leerachterstanden opgelopen. In de eerste lockdown zijn 40 duizend kinderen slachtoffer geworden van mishandeling, tegenover 15 duizend in eerdere jaren. De Kindertelefoon staat ook de tweede lockdown roodgloeiend.

De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie luidde maandag nóg maar eens de noodklok. Ernstige eetstoornissen onder jongeren nemen toe, de jeugdcrisiszorg is vastgelopen. Een derde van de studenten geeft het leven momenteel een onvoldoende. Het ziekteverzuim in de zorg is in 2020 gestegen naar recordniveau. In januari sprong Cees (87) van negenhoog uit een ouderencentrum: hij ging liever dood dan dat hij de eenzaamheid van een tweede lockdown nog eens moest doorstaan.

Van acuut naar chronisch

Deze week komt de vertegenwoordiger van onze zieke samenleving voor de 39ste keer bij de dokter. Ondanks alle agressieve behandelingen is de ziekte voor de derde keer opgelaaid. Wat kunnen we van de dokter verwachten? Hij is wettelijk verplicht om de zieke, ofwel diens vertegenwoordiger, volledig te informeren. Niet alleen over de ziekte en de mogelijke behandeling; óók over mogelijke gevolgen en risico’s van die behandeling. Elke dokter heeft immers in zijn artseneed beloofd gezondheid te bevorderen en lijden te verlichten, maar óók om de patiënt geen schade aan te doen. Alleen door zorgvuldige afweging van werking en bijwerking kan een arts besluiten of een maatregel proportioneel is.

Het coronavirus verdwijnt voorlopig niet uit onze maatschappij. Het wordt, na een jaar bijzonder agressief behandelen, tijd dat de dokter erkent dat het niet gelukt is om covid-19 in de acute fase uit te roeien. Daarom is het tijd voor een aanpak passend bij een chronische ziekte. De blik moet breder: zo snel mogelijk moeten een psycholoog, socioloog en psychiater aanschuiven bij het OMT. En áls Rutte na voorlichting door álle relevante experts, dan opnieuw kiest voor een agressieve behandeling, zoals het sluiten van de scholen of een avondklok, moeten diezelfde experts de bijwerkingen hiervan grondig monitoren en evalueren, zodat er zo nodig tijdig bijgestuurd kan worden.

De waarschuwingslampjes knipperen donkerrood. Het zou het OMT, als dokter van de samenleving, sieren als hij zich aan de eed hield, verder keek dan zijn biomedische neus lang is en de bijwerkingen van zijn eigen beleid serieus zou nemen.

Alexandra Beunders is arts in opleiding tot psychiater en promovendus

Meer over