Opinie

Opinie: Geweld in Volendam tegen Kick Out Zwarte Piet rechtvaardigt strafvervolging

De Volendammers die afgelopen weekend demonstranten belaagden, zijn strafbaar. Zoals destijds aan de ‘blokkeerfriezen’ straffen zijn opgelegd, moet ook hier het Openbaar Ministerie krachtig optreden.

Willem Jebbink
Aanhangers van de actiegroep Kick Out Zwarte Piet krijgen het op zaterdag 4 december In Volendam aan de stok met de bewoners tijdens een demonstratie.  Beeld ANP
Aanhangers van de actiegroep Kick Out Zwarte Piet krijgen het op zaterdag 4 december In Volendam aan de stok met de bewoners tijdens een demonstratie.Beeld ANP

Een zeer effectieve manier om medeburgers, die een andere mening toegedaan zijn dan jij, het zwijgen op te leggen, is hen met geweld weg te jagen. Volgens deze methode heeft een groot aantal Volendammers zaterdag korte metten gemaakt met een vreedzame betoging van Kick Out Zwarte Piet (KOPZ). De demonstranten werden bekogeld met eieren, oliebollen en vuurwerk. Ook zouden ze zijn geslagen. Vanwege de wanorde die hierdoor ontstond moest de betoging na een klein uur worden gestaakt, op last van de burgemeester.

Doel bereikt, zullen de geweldplegers en hun aanmoedigers hebben gedacht. Zij vergaten echter één ding: het met geweld verhinderen en het opzettelijk storen van een betoging is een misdrijf. Dat geldt ook voor openlijke geweldpleging, waarvan hier volgens de beelden van de incidenten evident sprake was. Veel geweldplegers staan volop in beeld in filmpjes die op internet rondgaan. Die zien politie en justitie ook.

De ernst van het handelen van de geweldplegers kan amper worden gerelativeerd. De demonstratievrijheid en de vrijheid van meningsuiting behoren tot de kernwaarden van onze democratische rechtsstaat. De wijze waarop het publieke debat wordt gevoerd, staat de laatste tijd in de aandacht wegens enkele recente Tweede Kamerdebatten. Een discussiepunt kan de wijze van debatvoering echter niet zijn.

Grenzen overschreden

Volgens de hoogste Europese rechter, het Europees hof voor de rechten van de mens (EHRM), moet de overheid vreedzame meningsuitingen zoveel als mogelijk tolereren. Ook als het gaat om onwelgevallige en aanstootgevende meningen. Daarbij zijn ook overdrijvingen of provocaties toelaatbaar. Zolang maar geen strafbare uitingen worden gedaan, zoals discriminerende uitspraken, nodeloze beledigingen of oproepingen tot geweld. In het verlengde hiervan dienen dus ook burgers te accepteren wat hun medeburgers vreedzaam aan meningen ventileren.

Natuurlijk mag de burger reageren op meningen die hem of haar niet welgevallen. Snoeihard, desnoods, mits het maar een uitwisseling van argumenten blijft, binnen de grenzen van de wet. Op deze wijze dragen openbare demonstraties volop bij aan bijvoorbeeld informatie- en ideeënoverdracht en bewustwording, kortom aan het democratisch debat. Vandaar hun grote belang.

Deze grenzen van het debat zijn in Volendam ver overschreden. Dat rechtvaardigt een krachtig optreden van het openbaar ministerie tegen de relschoppers. Door het geweld zijn de betogers letterlijk de mond gesnoerd. Zo bezien is de zaak vergelijkbaar met blokkade van de A7 in 2017, waardoor effectief werd verhinderd dat KOPZ bij de aankomst van Sinterklaas in Dokkum kon demonstreren. Aan deze ‘blokkeerfriezen’ zijn nadien forse straffen opgelegd.

‘Spontaan’

Weliswaar was het praktischer geweest de demonstratie niet ‘spontaan’ te houden maar in overleg met de burgemeester, zodat die een toereikende politiebescherming had kunnen organiseren. Maar denkbaar is dat een kennisgegeven demonstratie in Volendam nog meer geweld zou hebben uitgelokt, omdat het vijandige publiek zich dan had kunnen voorbereiden. Een demonstratie die niet bij de gemeente is aangekondigd, wordt overigens volgens onze Nationale ombudsman en het EHRM evengoed grondrechtelijk beschermd en is dus niet illegaal.

In de spontane aard van de demonstratie zal het openbaar ministerie dus geen geldig argument zien ter vergoelijking van het gedrag van de geweldplegers. Hetzelfde geldt voor het feit dat de demonstranten in het hol van de leeuw betoogden. Volendam is een gemeente waarin Pieten nog pikzwart worden geschminkt. Onder andere de Venetiëcommissie van de Raad van Europa heeft gewezen op het belang om within sight and sound van het target te kunnen demonstreren.

KOPZ heeft door de jaren heen vaak te maken gekregen met vijandelijkheden. Ook met het besmeuren met eieren. Maar zelf is KOZP steeds vreedzaam gebleven. Daarmee is deze organisatie een toonbeeld van democratische debatvoering. Daar kunnen haar Volendamse tegenstrevers nog wat van leren.

Willem Jebbink is advocaat in Amsterdam.

Meer over