OpinieGemeentelijke tekorten

Opinie: Er wordt flink geld verdiend aan foute jeugdzorg

Gemeenten, pak dit misbruik aan voor je het Rijk om hulp roept, betoogt Harrie Verbon.

Gemeente en zorgaanbieders tekenen in Mijdrecht het contract voor de zorgcontinuïteit in een publiekscampagne na de stelselwijzigingen in de WMO en de jeugdzorg, 2014. Beeld Marlies Wessels
Gemeente en zorgaanbieders tekenen in Mijdrecht het contract voor de zorgcontinuïteit in een publiekscampagne na de stelselwijzigingen in de WMO en de jeugdzorg, 2014.Beeld Marlies Wessels

Gemeenten hebben grote tekorten op de jeugdzorg, maar zoals uit onderzoek van onder meer Follow the Money blijkt, boeken veel aanbieders van jeugdzorg hoge winsten. Die zorgaanbieders sluizen ‘overgebleven’ zorggelden weg naar onbekende bestemmingen.

Toch willen gemeenten liever geld voor de jeugdzorg bij het Rijk weghalen dan bij zorgaanbieders die zichzelf rijkelijk belonen.

Het Rijk moet immers snel over de brug komen met extra geld voor de jeugdzorg want anders kunnen de gemeenten hun taken voor de jeugdzorg niet meer uitvoeren. Dat meldde althans de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) onlangs in een brandbrief (Ten eerste, 13 februari).

Een veelgehoorde klacht, onlangs ook weer geuit door Astrid Rotering en Arina Kruithof (O&D, 4 maart), is dat er meer tijd wordt besteed aan overleg (‘We zitten aan allerlei overlegtafels met wethouders, ambtenaren en bewindspersonen’) dan aan zorg. Als dat al waar zou zijn, dan zitten de zorgaanbieders kennelijk niet aan die tafels.

In de afgelopen jaren kreeg iedereen die jeugdzorg wilde aanbieden een contract van de gemeenten. Het gevolg was dat veel slechtwillende zorgaanbieders die makkelijk geld wilden verdienen de ‘markt’ opkwamen. Zij konden vrijwel ongestoord door gemeenten vele miljoenen euro’s zorggeld naar hun eigen rekening laten overmaken.

Die vrijwel onbeperkte autonomie van zorgaanbieders is ten koste gegaan van het bereiken van de doelen in de jeugdzorg. Een belangrijk doel van de jeugdzorg voor jongvolwassenen is om hen ‘in eigen kracht’ te zetten of om hen ‘zelfredzaam’ te maken.

Een goede manier om dat te bereiken, zo wordt gedacht, is door hen weer te laten ‘participeren’, bij voorkeur via betaald werk. In de jeugdzorg probeert men dat doel te bereiken door de cliënten dagbesteding aan te bieden. Bij dagbesteding kan men weer wennen aan een dagritme en zich dienstbaar maken aan de maatschappij.

Zorgaanbieders worden betaald voor het aanbieden van dagbesteding, maar die dagbesteding kan ook heel makkelijk door hen worden misbruikt. Voorbeelden daarvan vinden we bij de zogenaamde zorgboerderijen. Een aantal daarvan kwam in het televisieprogramma Pointer (maandag 8 maart) aan de orde. Exemplarisch was een melkveebedrijf dat ook dagbesteding voor de jeugdzorg aanbood.

Die twee functies (melkproductie en zorg) werden in de verslaglegging echter niet gescheiden. Daardoor had het er alle schijn van dat door jeugdige cliënten als dagbesteding in het melkveebedrijf te laten werken, met zorggeld melkproductie en het financiële vermogen van de eigenaren werd gesubsidieerd.

Harrie Verbon. Beeld
Harrie Verbon.

Wat in ieder geval zeker was, was dat de eigenaren van het bedrijf in twee jaar tijd bijna 1,5 miljoen euro van het ontvangen zorggeld aan zichzelf hadden toegekend. En zo kan dagbesteding voor zorgaanbieders dus een profijtelijke activiteit zijn, en als cliënten vanuit de dagbesteding doorstromen naar een volwaardige baan, levert dat voor een zorgaanbieder verlies op. Daarom zijn er bestuurders van zorginstellingen die hun cliënten voor de dagbesteding proberen te behouden door ze, als aanvulling op een uitkering, financieel te ‘belonen’ voor het deelnemen aan de dagbesteding.

Zo wordt het voor cliënten dan weer lucratiever om mee te (blijven) doen aan een vorm van dagbesteding dan om een volwaardige baan te gaan zoeken.

Maar het kan nog erger. Het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ) constateerde onlangs dat in Twente minstens een twintigtal zorginstellingen in handen zijn van mensen met een criminele achtergrond. Die mensen zien de zorgmarkt als een interessante bron van bijverdiensten, waar ze vrij eenvoudig en zonder al te veel verantwoordingsplichten worden toegelaten.

Deze zorginstellingen maken niet alleen misbruik van zorggeld, maar ook van de jeugdige cliënten zelf.

Het fraudeknooppunt IKZ ontdekte dat jonge cliënten onder dwang werden ingezet in drugshandel of, als invulling van dagbesteding, hennep moesten knippen.

Als onderzoeksjournalisten, van Follow the Money of van Pointer, of onafhankelijke onderzoekers zoals die van het informatieknooppunt IKZ misbruik van dagbesteding boven water kunnen halen, waarom kunnen gemeenten dit zelf dan niet?

Als alle gemeenten een paar mensen in dienst nemen die in staat zijn om jaarrekeningen van zorginstellingen te lezen, dan kunnen ze ook de financiële malversaties in de jeugdzorg op het spoor komen en daar een eind aan maken.

Gemeenten kunnen daarmee vele miljoenen euro’s besparen die anders in de zakken van zichzelf verrijkende zorgaanbieders terechtkomen.

Harrie Verbon is lid van een lokale rekenkamer in Midden-Brabant en emeritus hoogleraar openbare financiën.

Meer over