Opinie

Opinie: Er dreigt een nieuw drama op de Balkan

Nationalistische leiders op de Balkan dringen aan op aanpassingen van de grenzen langs etnische lijnen. Daarmee zouden leiders uit de tijd van de genocide alsnog een deel van hun zin kunnen krijgen. De EU en Nederland mogen dit niet laten gebeuren.

Een demonstratie van Kosovaarse nationalisten bij de grens tussen Kosovo en Servië.  Beeld Vedat Xhymshiti / Demotix
Een demonstratie van Kosovaarse nationalisten bij de grens tussen Kosovo en Servië.Beeld Vedat Xhymshiti / Demotix

De genocide van Srebrenica wordt komende zondag voor de 26ste keer herdacht, maar het nationalisme op de Balkan groeit. Net als voor en tijdens de oorlog op de Balkan in de jaren negentig reageren Nederland en de EU nu weer met ‘too little’. Maar het is nog niet ‘too late’. Nu moet eerst het onzalige idee van grenscorrecties via etnische lijnen van tafel. En de landen van de Westelijke Balkan moeten een echte kans maken bij de EU te komen. Het alternatief is verdere verharding van conflicten en mogelijk opnieuw geweld.

Vorige maand veroordeelde het Joegoslaviëtribunaal de Bosnisch-Servische legerleider Ratko Mladic tot levenslang. Voor Nura Begovic, vicevoorzitter van de Vrouwen van Srebrenica, was de uitspraak van het tribunaal zeer belangrijk: ‘Mladic gaf leiding aan de genocide. Ook de Serviërs moeten dat erkennen. Zonder erkenning kunnen we niet werken aan herstel van relaties en verzoening.’ Maar vredesorganisatie Pax, die samenwerkt met de vrouwen, ziet dat het nationalistische gedachtengoed nog sterk aanwezig is op de Balkan. Zo volgde er harde kritiek van de kant van de (Bosnische-) Serviërs op de veroordeling van Mladic.

Gebiedsuitbreiding

Het nationalisme was in de jaren negentig de oorzaak van de reeks oorlogen op de Balkan. Servië ambieert nog steeds een uitbreiding met delen van Bosnië-Herzegovina en Kosovo. Bosnisch-Servische leiders dreigen dagelijks met afscheiding van Bosnië-Herzegovina. De nationalisten hebben internationaal de wind in de zeilen.

Drie jaar geleden waren de Amerikaanse regering en belangrijke EU-functionarissen positief over een nieuwe staatsgrens tussen Servië en Kosovo, langs etnische lijnen. De plannen verdwenen van de onderhandelingstafel na grote verontwaardiging van verontruste Balkanburgers. Niet voor lang. Nog onlangs werden grenscorrecties besproken binnen de EU, uitgaand van drie grote etnische staten: Kroatië, Servië en Albanië. Maar de EU moet juist krachtig stelling nemen tegen etnisch gemotiveerde politiek. Het ter discussie stellen van de huidige grenzen zal alleen maar leiden tot nieuwe etnische zuiveringen.

Grenscorrecties zijn een voortzetting van dezelfde gedachtengang die in de jaren negentig tot de oorlogen heeft geleid, die de misdaden van Mladic voortbracht. Als de EU dit aanvaardt, rehabiliteert zij met terugwerkende kracht de politiek van de voormalige Servische president Milosevic. Wat hij niet heeft bereikt met geweld, zal zijn opvolger Vucic dan wel bereiken, met steun van de EU.

De grootste slachtoffers van de Balkanoorlogen zijn de Bosnische Moslims en de Kosovaarse Albanezen, en juist deze twee etnische groepen zouden met zo’n etnische indeling hun staat verliezen.

Etnische logica

Staatsvorming op basis van etnische logica zal ook onvermijdelijk een domino-effect oproepen. Overal zullen gemeenschappen van minderheden opstaan en hun recht op zelfbeschikking eisen. En als de EU hierin meegaat, ondermijnt dat ook de grondslag van de unie zelf, die is gebouwd op multi-etnische democratie en economische en politieke integratie en samenwerking.

Dertig jaar geleden negeerden de EU-lidstaten de waarschuwingen vanuit Joegoslavië voor een geweldsescalatie. De houding is vaak omschreven als ‘too little, too late’. Daarbovenop was er verdeeldheid.

De nationalisten in de Balkanregio voelen die verdeeldheid nu weer binnen de EU, net als de zwakte van de internationale gemeenschap. De laatste tien jaar heeft onze regering gekozen voor passiviteit. Sterker nog, Nederland is met Frankrijk de voornaamste tegenstander van voortgang van integratie van de Balkan in de EU – en jaagt daarmee de steun voor de nationalisten alleen maar aan. De Nederlandse regering moet zich, zelfstandig en in EU-verband, hard opstellen tegen etnisch gemotiveerde en nationalistische politiek in de Westelijke Balkan. En tegelijkertijd serieus werk maken van Europese integratie van die landen. Daar ligt de oplossing van de instabiliteit, niet in het verleggen van grenzen.

Nevenka Tromp-Vrkic werkte voor het Joegoslaviëtribunaal en het Niod. Zij doceert nu aan de Universiteit van Amsterdam.

Dion van den Berg is programmaleider Europa van vredesorganisatie Pax. Hij werkt al meer dan 30 jaar op de Balkan en specifiek Srebrenica.

Meer over