opinieThomas von der Dunk

Opinie: De puinhopen van Hitler kon niemand ontkennen. Dat is bij Trump wel anders

Het gaat in Amerika nog lang duren voor het land van Trump is verlost, zeker als Biden niet meteen voor alle problemen een oplossing heeft, stelt Thomas von der Dunk.

Trump op 6 januari, voorafgaand aan wat later de bestorming van het Capitool zou worden. Beeld AFP
Trump op 6 januari, voorafgaand aan wat later de bestorming van het Capitool zou worden.Beeld AFP

Ik was, denk ik, minder gechoqueerd door de bestorming van het Capitool in Washington dan de meeste Nederlandse commentatoren. Dat komt omdat ik veel minder last heb van een rozig Amerikabeeld, waarbij dit land de vooruitgang belichaamt en cultureel de maat der dingen is. Kennedy als hoop van een nieuwe generatie was voor mijn tijd. Vietnam trouwens ook.

Ik heb ook niet zoveel op met popmuziek of pop-art, mijn smaak is wat dat betreft klassiek Europees, in dat opzicht lijk ik meer op Baudet (help).

Voor geen Europees land is die geestelijke oriëntatie op de Verenigde Staten misschien zo sterk als voor Nederland. Bij alle kritiek op het politieke handelen van Washington staat een soort basaal vertrouwen - niet los te zien van de rol als Bevrijder in de Tweede Wereldoorlog - niet ter discussie.

Gitaar

Toen Ronald Plasterk ooit als columnist bij Buitenhof Bush’s Irak-beleid kraakte, liet hij die, gitaar in de hand, voorafgaan door een liefdesverklaring aan het adres van Bob Dylan. Ik zie een criticus van Merkel of Macron nog niet beginnen met de verzekering dat hij toch echt zielsveel van Goethe of Molière houdt. Iemand die niets op heeft met de Amerikaanse cultuur: dan ben je toch bijna een reactionaire Opus Dei-adept of een verstokte stalinist.

Begrijpelijk dat Arie Elshout het er, wat de ontsporing onder Trump betreft, in zijn column van 25 januari dus moeilijker mee heeft dan ik. Hij roept Europa op te stoppen met neutraliteitsgeflirt en Biden te helpen bij Amerika’s ‘reclassering’. Zeker die het meest naar neutraliteit neigende Duitsers zouden z.i. in hun morele zelfgenoegzaamheid moeten beseffen ‘dat Trump bij de eerste de beste democratische gelegenheid werd weggestemd, terwijl zij zelf ooit eerst heel Europa in puin legden voor ze weer tot zinnen kwamen’.

Samenwerken

Met Elshouts eerste punt ben ik het eens: dat we in een boze dictatoriale buitenwereld die bovendien steeds bozer wordt - Hong-Kong, Navalny, Myanmar - zoveel mogelijk met de Amerikanen en andere democratische staten moeten samenwerken, om tegen de steeds agressiever opererende autocraten op deze aarde tegenwicht te bieden. Poetin, Erdogan en aanverwant gespuis verstaan alleen de taal van de macht. In dat opzicht is het ongelukkig dat Europa, vrij Trumpiaans solistisch, vlak voor Bidens aantreden een akkoord met China heeft gesloten.

Tegelijk maakt de Amerikaanse aberratie van de afgelopen vier jaar duidelijk dat Europa niet onvoorwaardelijk op Washington kan vertrouwen. Het zal dus in geval van nood in de toekomst meer op eigen benen moeten kunnen staan, meer eigen geopolitiek gewicht moeten ontwikkelen, voor als Amerika weer eens uitvalt. Ook al is Trump verdwenen, het Trumpisme is dat niet.

Reclassering

In dat opzicht ben ik, inzake die reclassering van Amerika, een stuk sceptischer dan Elshout. Zo’n reclassering is in zekere zin een stuk moeilijker dan indertijd in het geval van Duitsland, waarbij de Amerikanen een belangrijke positieve rol hebben gespeeld. Allereerst omdat toen de puinhopen van Hitler, alleen al in puur materiële zin, dermate zichtbaar waren dat niemand die nog enigszins bij zinnen was die kon ontkennen. Dat ligt bij de Erven Trump anders.

Geen denken aan dat er na 1945 in Duitsland nog een machtige ultrarechtse pers bestond, die volhield dat Hitler de oorlog gewonnen had, zoals die nu nog wel volhoudt dat Trump de verkiezingen gewonnen heeft. Geen denken aan dat van één van de twee grote partijen in de Bondsdag van 1949, CDU en SPD, driekwart der afgevaardigden dat zou doen, zoals nu driekwart der Republikeinen in het Huis.

Geruststellend

Trumps verlies is ook helemaal niet zo gigantisch, en zeker niet voldoende groot om voor de toekomst echt geruststellend te zijn. Trump is geenszins ‘weggestemd’. Vierenzeventigmiljoen kiezers vonden ietsje meer belasting betalen kennelijk een groter probleem dan een massaleugenaar in het Witte Huis; de helft daarvan vertrouwde en vertrouwt Trump nog steeds op zijn woord. Velen geloven ook in QAnon, zoals veel Duitsers ooit geloofden in de Protocollen van Zion.

Met een Republikeinse Partij die vooralsnog grotendeels achter Trump blijft staan, en een rechtse pers die in haar leugens en laster volhardt - beide na 1945 in Duitsland volledig afwezig - zal een detrumpficatie van de geest nog aanzienlijk problematischer zijn dan indertijd die denazificatie al was.

Waarheid

Net als voor veel Hitler-adepten moet voor veel Trump-kiezers wit zwart worden en zwart wit. Jaren geleden heb ik eens een goede Duitse kennis van mijn ouders, die als meisje net als haar moeder overtuigd aanhanger van Hitler was geweest, gevraagd hoe lang het bij haar had geduurd, voor de echte waarheid ook voor haar de waarheid was. Haar antwoord: zeker een jaar.

Reken er maar op dat dat in Amerika, waar FoxNews anders dan Der Stürmer gewoon blijft voortbestaan, nog heel wat langer gaat duren en het risico op een electorale terugval groot is als Biden niet meteen voor alle problemen een oplossing heeft.

Niet dat de rest van het Westen wél voor het Trumpisme immuun is. Denk alleen al aan Nederland, waar Trump-fan Baudet - met afstand de meest giftige politicus op het Binnenhof sinds 1945 - de couppoging van 6 januari toejuichte, evenzeer stelselmatig pers en wetenschap demoniseert, semi-racistische ideeën ventileert, steeds vaker in leugens grossiert en vervolgens gewoon alles brutaal ontkent.

Meer over