OpinieBuitenlandse bladen

Opinie: De invasie in Oekraïne is als ‘Pearl Harbor’. De droom over een harmonieuze relatie met Moskou was zelfbedrog

De inschattingen over de wereld na deze oorlog gaan alle kanten uit, zo blijkt uit een overzicht van mogelijke scenario’s in het toonaangevende Amerikaanse tijdschrift Foreign Affairs. Maar wat willen Europa en de VS straks eigenlijk in een eventueel vredesakkoord hebben staan?

Wim Bossema
Een Oekraïens echtpaar neemt afscheid, omdat de man naar het front vertrekt.  Beeld REUTERS
Een Oekraïens echtpaar neemt afscheid, omdat de man naar het front vertrekt.Beeld REUTERS

Het vooruitkijken is begonnen onder de experts die de oorlog van Rusland tegen Oekraïne volgen. Na twee traumatische maanden van gruwelijk geweld en een voor velen onverwacht verloop door de sterke weerstand en successen van het Oekraïense leger, laat het toonaangevende Amerikaanse tijdschrift Foreign Affairs een keur aan internationale deskundigen aan het woord in het mei/juni-nummer: ‘De wereld na de oorlog’. De inschattingen gaan alle kanten uit, maar duidelijk is dat er ‘een nieuw tijdperk’ is aangebroken, dat zal worden bepaald door de uitkomst van deze oorlog en door de ‘reacties in de wereld’.

De steun voor president Zelenski is enorm, maar de Verenigde Staten en de Europese Unie hebben zich niet uitgelaten over hun ‘oorlogsdoelen’: hoe een eventueel vredesakkoord eruit moet zien. ‘Wat wil het Westen in Oekraïne?’ vraagt Richard Haass (Council on Foreign Relations) op de site van Foreign Affairs, waarop alweer nieuwere stukken voor dit dossier zijn geplaatst. Dit is volkomen onduidelijk, stelt hij vast. Daarover moet snel een topoverleg komen, met de Oekraïense regering erbij. Haass’ advies: stel als voorlopig doel het staken van de vijandelijkheden om dan later, onder druk van sancties, Poetin tot een totale terugtrekking uit Oekraïne te bewegen.

Helemaal winnen

Tegen dit soort compromissen keren Alina Polyakova (Johns Hopkins universiteit) en John Herbst (Atlantic Council) zich in een vlammend betoog. Oekraïne is in staat om deze oorlog helemaal te winnen en daarop moet het beleid en de internationale steun zijn gericht. Het verslaan van Rusland is de enige manier om verdere Russische agressie tegen buurlanden een halt toe te roepen en de wereldwijde veiligheid te beschermen. Het zal een overwinning van democratie op autoritarisme zijn, en het liberalisme in de wereld een impuls geven.

Veel waarschijnlijker is dat dit conflict zich nog jaren zal voortslepen, zonder duidelijke winnaar of verliezer, schrijven daarentegen Liana Fix (Körber Foundation) en Michael Kimmage (Catholic University of America, ex-topdiplomaat). Dit zou voor Poetin niet eens zo’n slechte uitkomst zijn: hij hoeft geen nederlaag te erkennen en kan zijn greep op de Russische bevolking versterken. Ondertussen zal de steun onder de bevolking in West-Europa afnemen door de economische offers die nodig zijn voor de sancties tegen Moskou. De heroïsche strijd van de Oekraïners, ‘als een Hollywood-film’, wekt nu nog enthousiasme, maar de Europeanen en Amerikanen kunnen zich maar beter opmaken voor een slijtageslag.

Marshall-hulp

Hoe lang de oorlog ook voortduurt, de EU en de VS zullen nog vele jaren de handen vol hebben aan Oekraïne. Het land moet er weer bovenop worden geholpen, zoals West-Europa met de Amerikaanse Marshall-hulp na de Tweede Wereldoorlog, schrijven Melinda Haring (Atlantic Council) en Jacob Heilbrunn (National Interest). Er is veel geld nodig voor wederopbouw en hervormingen tot een echte liberale democratie. Philip Zelikow (University of Virginia) en Simon Johnson (MIT) bepleiten in een artikel de bevroren Russische tegoeden alvast aan de Oekraïense regering over te maken.

De Verenigde Staten moeten zich nu weer als een wereldmacht gaan gedragen, gedwongen door Poetin, schrijft Robert Kagan (Brookings Institution). De invasie in Oekraïne is een moment als ‘Pearl Harbor’: zich afzijdig houden (zoals Trump zo graag deed) gaat niet meer. De fantasieën bij de Navo over een harmonieuze relatie met Moskou na het einde van de Koude Oorlog waren zelfbedrog. Wat de invasie van Oekraïne zo schokkend maakte voor velen in het Westen was het ‘anachronistische’ karakter ervan, het ouderwetse veroveren van grondgebied, schrijft Tanisha Fazal (University of Minnesota). Er was toch afgesproken in de internationale organisaties zoiets niet meer te doen? Rusland moet worden gedwongen zich terug te trekken om die norm weer in ere te herstellen.

Zelfs Francis Fukuyama, die na het eind van het Sovjet-imperium een bestseller schreef waarin hij ‘het einde van de geschiedenis’ verkondigde, een stelling die hij de afgelopen twintig jaar al danig heeft moeten bijstellen, schrijft nu dat het visioen van globalisering waarin landen er steeds minder toe doen, niet is uitgekomen. Sterker: liberale democratieën leggen het af tegen autoritaire regimes, zoals in China en Rusland. ‘Het liberalisme heeft de natie nodig’ is nu zijn slagzin. Zelenski’s Oekraïne geeft hem hoop: zie eens hoe krachtig nationalisme ook kan zijn in de strijd voor een vrije samenleving.

Extreem autoritair

Daar tegenover staat het nationalisme van Poetin. Voor de buitenwacht was de invasie in Oekraïne een zinloze onderneming, maar voor Russen was het een logische volgende stap in Poetins binnenlandse beleid, van gematigd naar extreem autoritair, schrijft Daniel Treisman (University of California). Hij geeft een huiveringwekkend historisch overzicht, waarin een hoofdrol is weggelegd voor de siloviki, ‘een kleine groep ja-knikkers en reactionaire veiligheidsagenten’. Die kliek vormt nu de entourage van Poetin, gedreven door ‘anti-westers nationalisme’.

Maar de Russen zelf lijden ook, betoogt de Russische journalist Andrei Kolesnikov (Carnegie Endowment for International Peace). Nu lijkt Poetin brede steun onder de bevolking te hebben en lijkt zijn propaganda bijzonder effectief, maar die steun is broos. Veel extremer kan de onderdrukking niet worden en als de internationale sancties steeds maar gaan bijten, kan die steun razendsnel afbrokkelen, verwacht hij. Het is een ‘doodlopende weg’ voor Poetin.

Ondertussen groeit de weerzin in het Westen tegen de Russen, tot verdriet van Kolesnikov. Het klinkt banaal, schrijft hij, maar Poetin en de Russen zijn niet een pot nat. Als er straks een ‘post-Putin’ Rusland wordt opgebouwd, moeten we het land niet meer zien als ‘een vijandige enclave’, waarmee de rest van de wereld niets te maken wil hebben.

Maar nu eerst de gevreesde slag om de Donbas.

Meer over