OpinieEuropa

Opinie: De daadkracht waarmee we dertig jaar geleden voor vrijheid vochten is nu weer nodig

We moeten een gezamenlijk Europees antwoord vinden op de coronacrisis, die alle andere crises van dit moment versterkt. Dat betoogt de Duitse minister Heiko Maas (Buitenlandse Zaken) exact dertig jaar na de hereniging van Oost- en West-Duitsland.

In Berlijn vieren Duitsers samen feest na de val van de Muur, in november 1989. Deze historische gebeurtenis vormde de opmaat voor de eenwording van Oost- en West-Duitsland op 3 oktober 1990.Beeld EPA

‘Jetzt wächst zusammen, was zusammengehört’  (‘Wat bij elkaar hoort, groeit nu naar elkaar toe’) – iedereen in Duitsland kent dit citaat van oud-bondskanselier Willy Brandt. Tot op de dag van vandaag betrekken we het geheel vanzelfsprekend op de hereniging van de twee door de Muur en prikkeldraad verscheurde delen van ons land, dertig jaar geleden. Maar als je beter kijkt, kun je eraan twijfelen of Willy Brandt toen echt alleen maar aan Duitsland dacht. De dag na de val van de Muur sprak hij immers al over ‘iets groots (...) dat de delen van Europa weer naar elkaar toegroeien’.

De eenheid van Duitsland en de Europese eenwording – beide zijn en blijven onlosmakelijk met elkaar verbonden. In Leipzig, Berlijn, Dresden en vele andere plaatsen in Oost-Duitsland demonstreerden honderdduizenden mensen voor hun vrijheid. Maar ook in Midden- en Oost-Europa gingen overal mensen de straat op en walsten door hun vrijheidsdrang muren en prikkeldraad plat. We zullen dit niet vergeten. 

En zonder het vertrouwen dat onze Europese partners, de VS en de toenmalige leiding van de Sovjet-Unie hadden gesteld in een vreedzaam, Europees Duitsland, zou de hereniging politiek gezien onmogelijk zijn geweest. En zo is onze dankbaarheid voor de Duitse eenheid altijd onlosmakelijk verbonden met de vaste overtuiging dat de toekomst van Duitsland enkel en alleen in een echt verenigd Europa kan liggen. Dit is het enige definitieve antwoord op de ‘Duitse vraag’ die Europa de afgelopen eeuw op zo pijnlijke manier steeds weer heeft beziggehouden.

‘Meer Europa’ is dus nooit de prijs die wij Duitsers moesten betalen voor de hereniging, maar veeleer een historische verworvenheid. Het is dus niet meer dan logisch om de ‘verwezenlijking van een verenigd Europa’ op te nemen in precies hetzelfde artikel van onze grondwet waarin ooit het streven naar de Duitse hereniging stond.

Beslissende impuls

De grote mijlpalen sindsdien zijn bekend: de oprichting van de Europese Unie door het Verdrag van Maastricht, de Economische en Monetaire Unie, ons huidige Verdrag van Lissabon en vooral de toetreding van de landen in Midden- en Oost-Europa waarvan de vrijheidsdrang en daadkracht de beslissende impuls is geworden voor een verdere Europese eenwording – niet alleen als een grotere interne markt, maar ook als gemeenschap van waarden.

Dertig jaar na de hereniging zijn de uitdagingen veranderd: de coronacrisis is niet enkel een crisis naast andere crises, zoals de opkomst van rechtse nationalisten en populisten in heel Europa, de toenemende rivaliteit tussen de VS en China en het gevaar van desinformatie voor onze democratieën. Nee, de pandemie versterkt en verergert deze ook. We moeten er een echt Europees antwoord op vinden – net als dertig jaar geleden. En dit antwoord is hetzelfde als na de hereniging van ons continent: we hebben interne solidariteit nodig, opdat Europa zijn waarden en belangen naar buiten toe kan doen gelden. Solidariteit en soevereiniteit zijn twee kanten van dezelfde medaille.

Historisch ongekend

We hebben de afgelopen maanden laten zien dat Europa intern solidair kan optreden – onlangs nog door overeenstemming te bereiken over een historisch ongekend pakket aan steunmaatregelen waarvoor we allemaal gezamenlijk garant zullen staan.

En we willen nog verder gaan tijdens ons voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie en daarna: bij het sociaal en innovatief versterken van heel Europa. Bij het vormgeven van een duurzame Europese economie, met ambitieuze doelstellingen voor klimaat- en milieubescherming. En bij het vaststellen van de volgende begroting van de EU – op de fundamenten van de waarden van onze gemeenschap.

Op die manier ontstaat een Europa dat zijn waarden kan verdedigen en zijn belangen in de wereld kan doen gelden. Van de aanschaf van medicijnen en vaccins, tot het crisisbeheer in de buurlanden en een actievere organisatie van de digitale transitie.

Op al deze gebieden betekent ‘meer Europa’ meer gemeenschappelijke soevereiniteit, meer vermogen om op te treden, meer invloed in de wereld van morgen.

Open discussie

Wat we nodig hebben is hetzelfde vertrouwen, dezelfde daadkracht waarmee de mensen in Midden- en Oost-Europa dertig jaar geleden voor eenheid en vrijheid hebben gevochten. Daarom willen we dat de ‘conferentie over de toekomst van Europa’ nog vóór het einde van ons voorzitterschap van start gaat. Zodat de burgers van Europa samen kunnen discussiëren – open en zonder de controverse te schuwen – over manieren om uit de crisis te komen en over het Europa in 2025 of 2030. 

Want eenheid ontstaat niet doordat we het vanaf het begin allemaal met elkaar eens zijn. Een van de sterke punten van Europa ligt juist in onze diversiteit, zolang we maar niet vergeten wat ons verbindt: onze waarden. Wij Duitsers weten hoe moeilijk het is om naar elkaar toe te groeien. Maar we weten ook dat het alle moeite waard is. Daarom zetten wij ons vandaag de dag net zo hartstochtelijk in voor de eenheid van Europa als dertig jaar geleden voor de Duitse eenheid. Opdat wat bij elkaar hoort, naar elkaar toegroeit.

Meer over