Opinie

Opinie: Commissie-Terpstra heeft in drie jaar veel geld verspild en zorgpersoneel niets gebracht

Doekle Terpstra, voorzitter van de commissie Werken in de Zorg, zoekt al sinds 2018 naar oplossingen voor het tekort aan (ic-)verpleegkundigen. Maar stelselmatig in de verkeerde hoek: marktwerking en ic-artsen zélf zijn het probleem.

Intensive care-afdeling van het Rotterdam Maasstad ziekenhuis.
 Beeld Arie Kievit
Intensive care-afdeling van het Rotterdam Maasstad ziekenhuis.Beeld Arie Kievit

Wat een arrogantie van de macht, het interview met Doekle Terpstra (Ten eerste, 28 augustus), voorzitter van de commissie Werken in de Zorg. ‘Bureaudenken’ van de hoogste categorie. En dat van een commissie die al sinds 2018 een stapel papier met aanbevelingen heeft geproduceerd die het echte probleem van de tekorten aan (ic-)verpleegkundigen en verzorgenden niet zal oplossen.

Alleen al het voorstel van Terpstra om meer ondersteunende, maar niet-ic-­verpleegkundigen in te zetten op een intensivecare-afdeling, zodat een ic-verpleegkundige dan aan drie tot vier patiënten zorg kan verlenen, getuigt van een gebrek aan kennis van de werkzaamheden en de expertise van ic-verpleegkundigen. En van respect dus.

Multidisciplinair werken op een intensivecare-afdeling is goed mogelijk, maar dan louter ter ondersteuning van ic-verpleegkundigen. Niet met als inzet hun de verantwoordelijkheid voor meer dan een tot twee ernstig zieke patiënten (de norm) te geven. Vanachter het bureau wordt voorbijgegaan aan het feit dat voor één patiënt niet zelden twee of drie ic-verpleegkundigen nodig zijn.

Dat in het interview als voorbeeld wordt gegeven dat een ondersteunende verpleegkundige de patiënt kan wassen en eten kan rondbrengen, geeft aan dat kennis van intensieve verpleegkundige zorg ontbreekt. Wassen neemt weinig tijd in beslag en biedt vaak de mogelijkheid contact te hebben met de patiënt. Eten brengen? De meeste ic-patiënten krijgen sondevoeding, dat betekent hoogstens een keer in de twaalf uur een fles aan het bed hangen. Er zijn best mogelijkheden voor zorgondersteuning, maar alleen als assistentie bij werkzaamheden – niet ten koste van de formatie van ic-verpleegkundigen.

De commissie-Terpstra stelt dat ziekenhuizen en zorginstellingen te veel op een eiland werken en te veel bezig zijn met concurrentie. En dat ze, ondanks de marktwerking, meer zouden moeten samenwerken. Met als voorbeeld de ic-verpleegkundigen efficiënter te verdelen over instellingen die een piekbelasting hebben op hun intensive care.

Personeel over instellingen in de regio verdelen bij piekdrukte, impliceert dat de verpleegkundige niet als mens wordt gezien. Want verpleegkundigen hebben ook een gezin, zijn vaak mantelzorgers, willen in hun vrije tijd ook thuis zijn bij familie en vrienden. Willen niet van hot naar haar worden gestuurd om pieken op te vangen. Onderschat niet hoe belangrijk het is voor de kwaliteit van de zorg om een vast team te hebben en de weg te weten in een ziekenhuis.

Bedroevend dat de commissie-Terpstra na drie jaar met zeer kortzichtige, maar misschien wel politiek handige aanbevelingen komt. Kort door de bocht: volgens mij is het echte probleem de marktwerking in de zorg. Het niet luisteren naar de verpleegkundigen en verzorgenden. Topdownmanagement in plaats van bottom-up.

Zeg eerlijk dat de marktwerking heeft geleid tot personeelstekorten. Om winst te behalen en concurrerend te werken, is de reflex bij de meeste instellingen: personeel ontslaan, zo min mogelijk vaste contracten, een zo hoog mogelijke productie. Dus te weinig verpleegkundigen en verzorgenden per patiënt. Continu een te hoge werkdruk. Daarom verlaten verpleegkundigen en verzorgende de zorg. En ja, ook de financiële waardering laat zeer te wensen over. Teken aan de wand is dat bij onderhandelingen voor een nieuwe cao de werkgever geen enkele salarisverhoging biedt, zelfs geen correctie van de inflatie. Hoe respectloos is dat?

Hoeveel geld verloren gegaan is met drie jaar werk van deze commissie, in werkgroepjes en noem maar op, allemaal voor een veel hoger uurloon dan dat van de verpleegkundigen en verzorgenden, dát is pas verspilling in de zorg.

Betty Loef is 42 jaar verpleegkundige, waarvan 32 jaar op de ­intensive care.

Lezersbrieven over tekort aan ic-verpleegkundigen:

Gedegradeerd tot uitvoerende

Ic-arts en OMT-lid Diederik Gommers c.s. bepleiten een uitbreiding van de ic-­capaciteit. Bottlenecks zijn onder meer een tekort aan ic-verpleegkundigen. Steevast komt de salariëring aan bod, die moet beter, maar ook loopbaanontwikkeling en meer autonomie in het werk. Wat dit laatste betreft wordt dan naar de ziekenhuisorganisatie gekeken, terwijl het juist de intensivisten en andere artsen zijn die de laatste decennia stelselmatig de rol van de ic-verpleegkundigen hebben uitgekleed.

Door vergaande automatisering, lees: toezicht op afstand, geen of weinig inbreng in multidisciplinaire besprekingen, meer arts-assistenten en andere nieuwe functies (physician assistant, ventilation practitioners) die zich bezighouden met werkelijk elk detail, is de ic-verpleegkundige gedegradeerd tot een uitvoerende op mbo-niveau. Daarnaast hebben ic-verpleegkundigen vaak een ander idee van zinnige en zuinige zorg. En dat is niet de lagekansgeneeskunde die vaak op intensive cares wordt bedreven.

Ruud Bos, ic-verpleegkundige, Heiloo

Blind varen op het team

Ziekenhuizen moeten betere werkgevers zijn zegt Doekle Terpstra. Een opmerking van een typische bureaucraat, ver van de hectiek van de werkvloer. De waarheid is dat ziekenhuizen met de rug tegen de muur staan en alleen gaten kunnen dichten met lapmiddelen, die steeds meer een appèl doen op de veerkracht van ic-verpleegkundigen.

Deze willen niet zozeer autonoom zijn en overal inzetbaar, zoals Terpstra beweert, maar werken in een team waarop zij blind kunnen varen. Teamwerk is hét sleutelbegrip op de ic. Ic-zorg voor vier patiënten in plaats van twee – tijdens corona uit nood geboren – neemt hij over als norm, een ambtenarenreflex. Hij had moeten pleiten voor erkenning, uitbreiding van capaciteit en meer salaris.

Het is onder de gordel dat hij de ziekenhuizen aan de schandpaal nagelt: zijn boodschap aan een te formeren rechts kabinet. Een waarschuwing voor PvdA en GroenLinks.

Maria van den Boer, medisch socioloog, Bilthoven

Meer over