Opinie

Opinie: Benader dakloosheid als een huisvestingsprobleem en maak een eigen thuis tot mensenrecht

Er wachten nog steeds duizenden dak- en thuislozen op een huis. De woonruimten die nu voor Oekraïense vluchtelingen worden gecreëerd kunnen beter worden behouden voor die woningzoekenden.

Harm Slomp
Vrijwilligers aan het werk in de kringloopwinkel van het Leger des Heils in St. Maartensdijk. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Vrijwilligers aan het werk in de kringloopwinkel van het Leger des Heils in St. Maartensdijk.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het aantal dak- en thuisloze mensen is de laatste jaren tot recordhoogte gestegen. Gevolgen van de coronacrisis en de huidige energiecrisis worden pijnlijk zichtbaar. Elke dag is het druk bij de soepbussen en het veldwerk van het Leger des Heils. In de grote steden zien we het aantal economische daklozen toenemen. Door de hoge energieprijzen en inflatie zal het aantal mensen dat in een penibele financiële situatie verkeert toenemen en daarmee het aantal ‘dreigend daklozen’. Bestaanszekerheid is voor een steeds groter wordende groep niet meer vanzelfsprekend.

Aan aandacht voor dakloosheid ontbreekt het niet. Maar alle rapporten en beleidsnota’s resulteren niet in het leegstromen van de maatschappelijke opvang. Deze is nog steeds overvol. Gemiddeld moeten mensen in de opvang van het Leger des Heils dertien maanden wachten voordat ze kunnen doorstromen naar een eigen plek, terwijl de maatschappelijke opvang voor hooguit drie maanden is bedoeld.

Economisch daklozen hebben in veel gevallen geen recht op opvang, omdat zij als zelfredzaam worden bestempeld. Maar in hoeverre is iemand zelfredzaam die geen dak boven het hoofd heeft? Het niet hebben van een huis leidt in veel gevallen tot problemen op allerlei andere levensgebieden. Dit toonde de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving al in 2019 aan.

Ook zien we in de laagdrempelige opvang nog veel mensen met een psychische stoornis en verward (onbegrepen) gedrag. Zij hebben een stabiele woonplek nodig met de juiste begeleiding. Een aansluiting tussen het maatschappelijke veld en de GGZ ontbreekt.

Arbeidsmigranten

Een vaak vergeten groep is de groep niet-rechthebbende dakloze mensen. Deze groep heeft geen recht op opvang en bestaat voor een groot deel uit arbeidsmigranten. Honderden van hen hebben geen vaste woon- of verblijfplaats en een structurele oplossing ontbreekt.

Opvangplekken voor dak- en thuisloze mensen zijn niet de oplossing. Het is voor kwetsbare mensen en de maatschappij vele malen effectiever geld te investeren in woonplekken en begeleiding dan in opvangbedden. Benader dakloosheid als een huisvestingsprobleem en maak van huisvesting een mensenrecht. In artikel 22 van de Grondwet staat niet voor niets dat bevordering van voldoende woongelegenheid een voorwerp van zorg van de overheid is. Finland laat als enige land in de EU zien dat het radicaal toepassen van de Housing First-methode leidt tot dalende dakloosheidscijfers.

Nederland heeft zich gecommitteerd aan Europese doelstellingen om dakloosheid in 2030 te beëindigen. Gemeenten wezen het kabinet er al op dat met Europese middelen dakloosheid kan worden teruggedrongen. Een uitgelezen mogelijkheid biedt het EU-coronaherstelfonds, dat miljarden bevat. Nederland heeft recht op ongeveer 5 miljard euro, maar heeft als enige lidstaat nog steeds geen plan ingediend. Deze middelen zijn bij uitstek geschikt om te investeren in volkshuisvesting.

Noodopvang

In korte tijd is er veel mogelijk voor Oekraïense vluchtelingen. Ook het Leger des Heils en andere maatschappelijke organisaties zijn door heel het land betrokken bij de opvang van die vluchtelingen. Eerder speelden zij een belangrijke rol tijdens de coronapandemie. Met inzet van het Rijk, gemeenten en maatschappelijke opvangorganisaties zijn op tal van manieren extra noodopvangplekken gecreëerd. Helaas sloten na afloop van de pandemie veel locaties weer hun deuren en een structureel thuis bleef uit. Laten we hiervan leren en nu de plekken die voor vluchtelingen worden gecreëerd in vastgoed, als woonplek behouden voor het huisvesten van dak- en thuisloze mensen.

Er wachten nog steeds duizenden dak- en thuisloze mensen op een eigen thuis. Maatschappelijke organisaties hebben de samenleving, overheid en ketenpartners nodig om ook dak- en thuisloze mensen een thuis te kunnen geven. Er moet meer gebeuren dan alleen aandacht voor deze doelgroep. Het kabinet is aan zet.

Harm Slomp is bestuursvoorzitter van Leger des Heils Welzijns- en Gezondheidzorg.

Meer over