Opinie

Opinie: Alsjeblieft Europa, pak de antivirale therapie snel op

Want die biedt uitkomst voor wie nog niet geprikt kan worden of slecht reageert op de vaccins, betoogt Godelieve de Bree, namens tien vooraanstaande wetenschappers in de EU.

Afname van bloed voor antistoffen tegen covid-19, in de VS. Beeld Getty Images
Afname van bloed voor antistoffen tegen covid-19, in de VS.Beeld Getty Images

De Europese Commissie wil dat haar burgers snel kunnen beschikken over de beste middelen voor bescherming tegen en behandeling van een covid-infectie. Tot dusver heeft de Commissie alleen onderhandeld over de levering van vaccins namens de 27 lidstaten. Logisch, maar nu is het tijd om te investeren in antivirale therapie als onderdeel van een geïntegreerde strategie voor de Europese volksgezondheid.

Deze antivirale behandeling is er en bestaat uit zogenoemde neutraliserende monoklonale antilichamen, die zich heel gericht aan het coronavirus kunnen binden. Op die manier kan infectie worden voorkomen of kan het infectiebeloop minder ernstig worden. Deze behandelingsoptie zou de brug slaan kunnen slaan tussen het tekort aan vaccins en het traag op gang komen van de nationale vaccinatie­programma’s in de EU.

Daarnaast is behandeling met anti­lichamen ook aanvullend op de vaccins. Vaccins beschermen immers niet iedereen en de effectiviteit hangt af van de leeftijd en gezondheidsstatus. Voor de groepen die niet gevaccineerd kunnen worden of bij wie het vaccin niet goed werkt, biedt de antivirale therapie uitkomst om een ernstig verlopende covid-infectie te voorkomen.

Effectief

Behandeling van infectie met behulp van antilichamen is bewezen effectief in andere virusinfecties. Al in de late 19de eeuw werden kinderen met difterie gered door deze antilichamen. Ook tijdens de Spaanse griep, nu honderd jaar geleden, kregen patiënten antilichamen gezuiverd uit genezen patiënten toegediend. In deze coronapandemie kijken onderzoekers en farmabedrijven naar deze werkwijze en de effectiviteit ervan. Er lopen nu veertien klinische studies.

Net zoals bij de vaccinontwikkeling, nam de VS hier de leiding door geld te investeren. Dit heeft geleid tot zeer krachtige neutraliserende antilichamen die snel onderzocht konden worden in fase 1-studies, gevolgd door een versneld ontwikkelingsplan, gesteund door ministeries in de VS. Het farmaceutische bedrijf Regeneron, koploper in de race naar een antilichaamtherapie, kreeg een overheidssubsidie van 450 miljoen dollar, waarna de therapie in november 2020 versneld een noodgoedkeuring kreeg van de Food and Drug Administration (FDA).

Trump

De vorige Amerikaanse president, ­Donald Trump, is ermee behandeld. En hier bleef het niet bij. Tal van bedrijven kregen in de VS staatssteun om deze antilichamen verder te ontwikkelen. Deze indrukwekkende inspanningen van de VS om onderzoek en productie van antilichamen tegen het coronavirus te ontwikkelen, staat in schril contrast met de schaarse steun van de Europese Commissie. Die riep samen met andere bedrijven, overheden en filantropische organisaties onlangs de Coronavirus Global Response in het leven. Van dit initiatief wordt zo’n 310 miljoen euro besteed aan het opschalen van de productiecapaciteit van antilichamen. Genoeg om 9 miljoen behandelingen te bekostigen.

Op zich een goed plan, maar het schiet tekort om de grote aantallen hoog-risicopatiënten te behandelen voor ernstige covid-infectie. De Duitse overheid heeft, onafhankelijk van de Europese Commissie, daarom 200 duizend doses antilichaamcocktail van Regeneron aangekocht voor 400 miljoen euro. Even voortvarend keurde Frankrijk onlangs het tijdelijk gebruik van antilichamen, ontwikkeld door farmaceut Eli-Lilly, goed. De antilichaam-cocktail van Regeneron is net goedgekeurd door het Europees geneesmiddelenagentschap EMA (zie inzet).

Garanties

Volgens ons is het nu hét moment om de toegang tot behandeling met ­antistoffen te garanderen voor alle ­Europeanen. Omdat de werkzaamheid afneemt van het merendeel van de reeds ontwikkelde antilichamen tegen de recent opduikende coronavarianten, is het ook hét moment om als Europa weer de leiderschapsrol op te pakken in de ontwikkeling van tweede-generatie-antilichamen. Deze bieden een brede bescherming tegen de meestvoorkomende virusvarianten.

Er zijn nog tal van uitdagingen om het inzetten van behandeling met antilichamen tegen het coronavirus wereldwijd te garanderen. Er zijn nog tal van innovatieve oplossingen nodig voor de toegankelijkheid en betaalbaarheid hiervan. Helaas krijgen Europese wetenschappers en biotechbedrijven te weinig steun via de lopende programma’s van de Europese Commissie.

Hoogste tijd om in actie te komen en het Europese leiderschap te herstellen in het ontwikkelen van antistof-behandelingen tegen dit coronavirus en de volgende infectieuze dreigingen die onze richting uitkomen.

Zo werken antistoffen

- Antistoffen vormen een soort levend medicijn waarmee genezen covidpatiënten anderen kunnen helpen. Wie is hersteld van covid, heeft antistoffen tegen het coronavirus in het bloed, aangemaakt door het lichaam nadat het virus binnendrong. Ze hebben geholpen de binnendringer op te ruimen en vormen een verdedigingslinie die moet voorkomen dat het virus opnieuw kan toeslaan.

- Covidpatiënten die nog maar net geïnfecteerd zijn en nog niet veel antistoffen hebben aangemaakt, zijn misschien gebaat bij een extra zetje, namelijk de antistoffen van een ander. Met die gedachte hebben farmaceuten het afgelopen jaar in bloed gezocht naar de krachtigste antistoffen tegen het coronavirus, om die vervolgens synthetisch na te maken.

- Vorige maand heeft EMA het eerste antistof-medicijn goedgekeurd. Het gaat om het middel dat oud-president Trump kreeg toen hij met covid in het ziekenhuis werd opgenomen. Het middel moet per infuus worden toegediend en halveert, mits tijdig verstrekt, de kans op ziekenhuis­bezoek of -opname. (Ellen de Visser)

Godelieve de Bree, internist-infectioloog, Amsterdam University Medical Center, Nederland. Namens tien vooraanstaande wetenschappers in de EU met kritiek op het Europese coronabeleid.

Mede-ondertekenaars: Oriol Bestard, Head of Kidney Transplant Unit, Bellvitge University Hospital, Barcelona, Spain, Alexandra Calmy, Head of the HIV/AIDS Unit at Geneva University Hospital, Switzerland; Michel Goldman, Professor emeritus at Université libre de Bruxelles, Belgium Former Executive Director of the Innovative Medicines Initiative; Andrzej Gorski, Professor of Medicine,Institute of Immunology and Experimental Therapy, Polish Academy of Sciences, Poland; Stefan H.E. Kaufmann, Director Emeritus at the Max Planck Institute for Infection Biology, Berlin, and the Max Planck Institute for Biophysical Chemistry, Göttingen, Germany, Former President of the European Federation of Immunological Societies and of the International Union of Immunological Societies; Michel Kazatchkine, Senior fellow at the the Graduate Institute of International and Development Studies, Geneva, Switzerland, Former Executive Director of Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria; Karine Lacombe, Head of the Department of Infectious and Tropical Diseases, Hôpital Saint-Antoine, Paris, France; Antonio Parreira, Clinical Director at the Champalimaud Centre for the Unknown, Lisbon, Portugal, Professor emeritus of Hematology Oncology at the Lisbon New University; Rino Rappuoli, Chief Scientist at GlaxoSmithkline Vaccines, Director of the MAD lab, Toscana Life Sciences and University of Siena, Italy

Meer over