OPINIEExecuties VS

Op de valreep en tegen alle gebruiken in drukt Trump executies door. Waarom?

Donald Trump lijkt in de nadagen van zijn presidentschap het executeren van federale gevangenen tot speerpunt te hebben gemaakt. Probeert Trump zo Joe Biden, die tegen de doodstraf is, dwars te zitten? Of speelt hij, net als bij de corona-­aanpak, doodleuk met levens? Het Amerika-panel van de Volkskrant licht toe.

De Amerikaanse president Donald Trump.  Beeld AFP
De Amerikaanse president Donald Trump.Beeld AFP

Koen Petersen (politicoloog en Amerikanist)

‘De keuze die Trump maakt is een unieke, want niet eerder in de recente geschiedenis waren mensenlevens inzet van ‘de laatste honderd dagen’. En hoewel deze grillige besluiten de nodige aandacht krijgen, worden de voorpagina’s van de grote kranten gedomineerd door berichten over Bidens kandidaat-ministers, en de spannende verkiezingen in Georgia voor de laatste twee Senaatszetels. Ongestraft en ongehinderd maakt Trump een ongekend ruw gebaar naar zijn achterban.

‘Het past in de nieuwe politieke ambitie van Trump: in 2024 alsnog opnieuw de presidentsverkiezingen winnen. Slechts één keer lukt het een oud-president om opnieuw het Witte Huis te bereiken: Grover Cleveland in 1892. Daarmee werd hij Amerika’s 22ste én 24ste president. Er is Trump ogenschijnlijk erg veel aan gelegen om niet als loser de geschiedenis in te gaan, maar als comeback kid.’

Lars Duursma (communicatie-expert, voerde campagne voor Obama in 2008 en 2012)

‘Trump heeft z’n voorliefde voor de doodstraf nooit onder stoelen of banken gestoken. Toen vijf jongeren, allen zwart of hispanic, in 1989  werden opgepakt voor de verkrachting en mishandeling van een jogger in Central Park, liet Trump een paginagrote advertentie plaatsen in de vier grootste kranten van New York. Zijn boodschap: ‘Bring back the Death Penalty’. De jongeren bleken jaren na het uitzitten van hun lange gevangenisstraffen onschuldig, zie ook de recente Netflix-documentaire When They See Us. Dat maakte geen indruk op de president: hij sprak schande van de schadevergoeding die hen werd uitgekeerd.

‘Ook tijdens recentere speeches bepleitte Trump de doodstraf, vooral voor mensen die hij als zijn tegenstander ziet. Zoals voor de klokkenluider die aan de bel trok over Trumps telefoongesprek met de president van Oekraïne.

‘De doodstraf sluit naadloos aan bij zijn boodschap van law and order en bij de overtuigingen van zijn conservatieve achterban. Maar het past ook bij zijn verzet tegen een zwakke overheid. Als iemand wordt veroordeeld tot de doodstraf, moet je die straf ook uitvoeren. Anders ben je zwak.

‘Trump had gezien alle tegenslagen weer behoefte iets te laten doen waardoor hij krachtig overkomt voor z’n achterban. Indirect gooit hij ook nog eens olie op het vuur van zijn fanatiekste aanhang, die gelooft dat de strijd om Trump toch in het zadel te houden er een is van leven en dood.’

Bianca Pander (Amerikanist en partner bij campagnebureau BKB)

‘Trump toont wederom aan dat hij echt helemaal op zijn eigen speelveld speelt, en zijn eigen spelregels heeft. Niet alleen is het voor het eerst in 100 jaar dat een president dit doet tijdens een transitiefase, hij doorbreekt ook een periode van 17 jaar waarin geen federale doodstraffen zijn uitgevoerd. Bovendien neemt het draagvlak voor de doodstraf sinds de jaren ‘90 flink af. En het is dan ook niet gek dat de doodstraf in 22 Amerikaanse staten is afgeschaft en dat in drie staten de gouverneur een moratorium op de uitstaande doodstraffen heeft afgekondigd. Meer en meer Amerikanen denken dat er betere alternatieven zijn. Ze zien in dat het rechtssysteem in de Verenigde Staten verre van onfeilbaar is. Zo zijn er sinds de jaren ‘70 al meer dan 170 mensen van death row gehaald omdat ze onschuldig bleken te zijn.

‘Wat Trumps strategie achter de doodstraffen is, kan ik niet echt doorgronden. Maar misschien wil hij aan zijn achterban laten zien dat hij nog macht heeft en aan het werk is. In werkelijkheid doet Trump sinds half november namelijk vrij weinig, hij heeft nauwelijks formele afspraken, golft wat en twittert over ‘gestolen verkiezingen’.’

Maarten Zwiers (docent geschiedenis en American studies aan de Rijksuniversiteit Groningen)

‘Om het gedrag van Trump te begrijpen, moeten we echt af van de mythe dat de VS een soort modeldemocratie is, of überhaupt een democratie. Het is een land met democratische impulsen, maar het kent een lange geschiedenis van geweld en autoritaire politiek die de Amerikaanse cultuur in belangrijke mate gevormd heeft. Trump staat in deze traditie, die in zijn ambtsperiode tot uiting kwam in een sadistische en meedogenloze vorm van klassenjustitie.

‘Dat Trump in de nadagen van zijn presidentschap die doodstraffen er doorheen probeert te rammen, heeft niet zoveel met zijn erfenis te maken of met Joe Biden, maar is een voortzetting van zijn beleid van de afgelopen vier jaar. Het is politiek van de junta, die zich nu op een perverse wijze manifesteert: Trump slaat als een wild beest om zich heen, heeft geen respect voor democratische processen, verleent zijn corrupte handlangers amnestie en gebruikt zijn presidentiële macht om mensen te laten executeren. Ondertussen lopen Republikeinse beroepspolitici klakkeloos achter hun leider aan om zo hun eigen hachje te redden.’

Manon Portos Minetti (Amerikanist en historicus gespecialiseerd in koloniaal geweld in de VS)

‘Deze executies roepen in de VS de vraag op hoe legitiem door de staat gesanctioneerd geweld is. Volgens velen, waaronder de Amerikaanse vereniging voor burgerrechten ACLU, wordt de doodstraf veelal disproportioneel ingezet als het gaat om mensen van kleur. Daarnaast zou deze ook zeer foutgevoelig zijn. De combinatie van deze twee factoren maakt dit onderwerp nog heikeler in het huidige, verdeelde Amerika.

‘Trump maakt duidelijk gebruik van deze gevoeligheid door nu extra hard op deze zaken te gaan, zijn achterban maakt het namelijk weinig uit dat het hele prison industrial complex en de doodstraf in de VS een veelal raciale en racistische natuur kent. Lees Michele Alexanders The New Jim Crow of kijk Ava Duvernays documentaire 13th.

‘Nu deze executies doordrukken, waarbij naast de dodelijke injectie de elektrische stoel en het vuurpeloton weer inzetbaar zijn, houdt Trump zijn law & order boodschap levend. Wat goed zou kunnen worden gebruikt voor Trumps mogelijke nieuwe kandidatuur of die van een van zijn kinderen in 2024.’

Meer over