Opinie

Ook bij Poetins oorlog voelt Biden de hete adem van Trump in de nek

Wat betekent Bidens aanpak van het conflict in Oekraïne voor diens populariteit in eigen land? Amerika-deskundigen merken dat ‘Trump profiteert van zijn oppositierol’.

Iñaki Oñorbe Genovesi
De Amerikaanse president Joe Biden in Warschau tijdens zijn toespraak over de Oekraïense oorlog. Beeld AFP
De Amerikaanse president Joe Biden in Warschau tijdens zijn toespraak over de Oekraïense oorlog.Beeld AFP

Tot de Russische invasie van Oekraïne had Joe Biden meer oog voor de coronapandemie, de Amerikaanse economie of klimaatverandering dan voor nationale veiligheid. Maar de voorbije weken zijn Vladimir Poetin en de Russische dreiging voor de wereld met stip bovenaan de agenda van de Amerikaanse president komen te staan.

Sterker nog: Biden heeft ervoor gekozen zich op te werpen als de leider van de vrije wereld. Hij noemde Poetin ‘een oorlogsmisdadiger’ en ‘een slager’ en kwam onlangs tijdens zijn veelbesproken bezoek aan Polen tot zijn, door velen als onverstandig getypeerde, felle verzuchting: ‘For God’s sake, this man cannot remain in power’.

Toch lijken wij hier in Europa Bidens uitglijder snel te hebben vergeven, nu Amerika opnieuw een beschermende en leidende rol op zich heeft genomen en de Amerikaanse president weer geloofwaardig is voor zijn westerse bondgenoten. Tenslotte had diens imago als commander-in-chief vorig jaar een flinke deuk opgelopen door de chaotische manier waarop de Amerikanen uit Afghanistan vertrokken.

En ook niet onbelangrijk: diverse Europese landen hebben beloofd fors meer uit te willen geven aan defensie en de financiële en logistieke lasten van de Navo. Een Europa dat meer gebonden is aan Amerika en tegelijkertijd minder belastend is. Volgens sommige commentatoren profiteert Bidens Amerika hiermee zowel economisch als geopolitiek van de oorlog in Oekraïne. Of zoals Ganesh Janan het recent verwoordde in een commentaar voor de Financial Times: ‘Zelfs Kissinger had niet kunnen bekokstoven wat het Kremlin nu per ongeluk voor elkaar gaat krijgen’.

Peiling

Bidens aanpak van de oorlog in Oekraïne doet echter nog weinig voor zijn populariteit in eigen land. Een peiling van Associated Press/NORC toonde aan dat een groot deel van de Amerikanen vindt dat Biden niet streng genoeg is geweest voor Moskou. Uit een peiling van Harvard/Harris bleek weer dat een grote meerderheid niet gelooft dat Poetin opdracht zou hebben gegeven voor de invasie van Oekraïne als Donald Trump nog president was geweest.

Zo wordt gewezen op het feit dat Poetin tijdens de presidentschappen van Obama en Biden de grens is overgestoken naar Georgië en Oekraïne, en onder Trump niet. En dan zijn er nog de fanatiekste aanhangers van de Republikeinse oud-president, die menen dat Biden informatie achterhoudt en nog liever Poetin aan de macht zouden zien. Ze verzetten zich tegen Amerikaanse militaire steun aan Oekraïne en noemen de Oekraïense president Zelenski een ‘misdadiger die staat voor woke ideologieën’, zo bleek onder meer uit een onthullende NOS-reportage op een Trump-rally in Selma, North Carolina.

Overmacht

Koen Petersen, politicoloog en amerikanist: ‘Trumps positie over Oekraïne (‘Onder mijn presidentschap zou dit niet zijn gebeurd’) valt naadloos samen met de heersende publieke opinie in de Verenigde Staten: Amerika en de Navo doen niet genoeg. Dat hij Poetin prees kort voor de Russische inval van Oekraïne is Trump vergeten, nu is hij naar eigen zeggen groot bewonderaar van Zelenski. Daarnaast liggen de Democraten onder vuur omdat zij de vermeende samenwerking van Trump met Rusland in 2016 gefabriceerd zouden hebben.

‘De torenhoge inflatie is nu voor de Amerikaanse kiezers het belangrijkste verkiezingsonderwerp, en daar deed Trump als president het met gemiddeld 1,9 procent per jaar beter dan president Biden. Hij is op dit punt geloofwaardig. In peilingen profiteert Trump dan ook van zijn oppositierol. Als Amerikanen vandaag zouden mogen kiezen tussen Biden en Trump, zou de controversiële oud-president winnen met 47 tegen 41 procent.

‘Wat ook niet helpt, is dat in november tussentijdse verkiezingen staan gepland. De regel is: bij de ‘midterms’ verliest de partij van de zittende Amerikaanse president zetels in zowel het Huis als de Senaat. Dat gebeurde de afgelopen tien tussentijdse verkiezingen sinds 1982 maar liefst acht keer. Omdat de Democraten van Biden daar slechts flinterdunne meerderheden hebben, wordt hij na november waarschijnlijk geconfronteerd met een Republikeinse overmacht die zijn agenda blokkeert. Vanaf dan is hij vleugellam.

‘Presidenten met een lage ‘approval rating’ krijgen bovendien de hardste klappen. Met slechts 41 procent steun van Amerikanen, bij zijn aantreden was dat 56 procent, mag Biden zich schrap zetten voor een keiharde afstraffing. Vooral ook omdat hij onder de cruciale zwevende kiezers nóg slechter scoort.

‘Daarnaast vindt slechts 40 procent van de Amerikanen de bijna 80-jarige Biden nog mentaal scherp genoeg vindt om president te zijn. Al staat Biden dit jaar zelf niet op het stembiljet, als uithangbord bewijst hij zijn partij electoraal geen goede dienst. Amerikaanse verkiezingen zijn meestal een referendum over de zittende macht. Dat maakt de positie van Trump makkelijk, hij hoeft alleen maar te roepen wat hij ánders zou doen dan Biden.’

Eigen problemen

Willem Post, senior research associate Amerikaanse presidentschap en buitenlandse politiek bij Clingendael. ‘Voor Joe Biden en de Democraten is het vijf voor twaalf. Amerika is nog steeds in de ban van z’n eigen problemen. Toenemende, irreguliere immigratie en snel oplopend koopkrachtverlies door inflatie spelen de tegenstander in de kaart.

‘De Republikeinen ruiken de overwinning bij de Congresverkiezingen in november en hebben de geur van de rozentuin van het Witte Huis al in de neus. Trump loopt zich al opzichtig warm. In dat scenario met zo veel extreem-populistische vrienden in de wereld komt onze democratie pas echt in gevaar.

‘Menig Amerikaans president wordt na de aanvankelijke presentatie van een binnenlandse agenda ingehaald door een buitenlandse oorlog. Denk aan de Great Society-president Lyndon Johnson met de Vietnamoorlog en de plattelandspresident George W. Bush die verwikkeld raakten in oorlogen in Irak en Afghanistan.

Baken van houvast

‘Biden heeft de huidige oorlog al geplaatst in een wereldwijde strijd tussen democratie en autocratie. Als meest ervaren politicus in Washington, opgegroeid in de Koude Oorlog, kan Biden uitgroeien tot een baken van houvast voor ook z’n eigen burgers. Het doet er dan niet meer toe dat hij zich wel eens verspreekt. In korte tijd smeedde vooral Biden een hechte internationale coalitie. Zijn aanpak: wapens naar Oekraïne, strenge sancties tegen Rusland, vooralsnog geen echte directe betrokkenheid van de Navo.

‘Het jaar 2022 dreigt nu al een bepalend jaar te worden in de internationale betrekkingen zoals 1939 en 1989 dat waren. De Duitse bondskanselier Olaf Scholz sprak al van een Zeitenwende. Zo is het. Het autocratische blok versus het democratische! Als het er werkelijk op aan komt, zullen ook Amerikanen beseffen dat uiteindelijk een vreedzaam, veilig voortbestaan nog belangrijker is dan de hoge prijs van brood of een liter benzine.’

Meer over