Column

Onze empathie zit in de weg

Jonathan van het Reve
null Beeld ap
Beeld ap

Links zien we het zonnedek van een veerboot, vol met vrolijke westerse badgasten. Rechts is ook een boot te zien, ook volgepakt met mensen, maar deze boot is veel kleiner en de opvarenden zien er een stuk minder vrolijk uit. Minder westers ook. Het zijn vluchtelingen. Boven in beeld staan drie woorden: 'Zoek de verschillen'.

Schrijnend hè?

Op sociale media is het al enige tijd in de mode om zulke beelden met elkaar te delen. Gruwelijke plaatjes, soms met tekst, die laten zien hoe erg het is om in oorlogsgebied te leven of om te verdrinken in de Middellandse Zee. En dan het liefst in contrast met ons eigen, veilige leventje in Nederland. Kijk toch eens wat een ellende daarginds - en wij maar baden in weelde. Geen speld tussen te krijgen. Maar wat willen de verspreiders er eigenlijk mee zeggen? En vooral ook: tegen wie?

Persoonlijk ken ik niemand die het prima vindt dat kinderen verdrinken in de Middellandse Zee. En volgens mij weten alle Facebook-gebruikers inmiddels wel dat het oorlog is in Syrië, en dat het hier veel fijner is. Oké, soms denk je even aan iets anders. Zo'n plaatje doet je dan weer gruwen, even rillen van boze machteloosheid. Maar die gevoelens, wat schieten die bootvluchtelingen daarmee op?

Toch lijkt er een activistische, belerende intentie te zitten achter het rondsturen van zulke beelden, alsof het vermoeden bestaat dat veel mensen de kantjes eraf lopen, qua medelijden - in tegenstelling tot de afzender zelf uiteraard. Het inmiddels iconische beeld van de verdronken peuter met het rode hemdje wekt bij velen de behoefte op om publiekelijk te melden hoe zeer het ze aangrijpt, alsof men tegen elkaar opbiedt in empathie.

'Hier. Dit. Zó erg dit.'

'Ik moest huilen.'

'Ik kón niet eens huilen, weet je dat?'

In zijn column van donderdag noemde Bert Wagendorp die foto 'de waarheid'. Elk woord over deze crisis is een cliché geworden, de politiek is machteloos aan het steggelen, maar deze foto, deze waarheid, zou wel eens een doorbraak kunnen zijn. Wagendorp hoopt dat 'zelfs Wilders' bij het zien van dit jongetje misschien iets van empathie voelt. Want dat ontbeert Wilders blijkbaar, empathie.

Stel dat het klopt. Dat er inderdaad allemaal mensen zijn die lachen om dode vluchtelingen, maar die door zo'n foto, omdat hij iconisch is of zo, opeens iets beginnen te voelen. Wat dan? Dan is er dus meer empathie. In het beste geval kan dat leiden tot betere asielzoekerscentra, een soepeler toegangsbeleid, extra reddingsboten, et cetera. Heel mooi op zichzelf, maar de reden om de oversteek te wagen, namelijk dat het hier veel fijner is dan daar, die neem je er niet mee weg. Integendeel zelfs. Om dat te bereiken zouden we zo ongenadig hard moeten zijn, dat het zinloos wordt om in zo'n bootje te stappen. Dat zou het volgende jongetje eventueel kunnen redden. Heel misschien. Maar dat doen we niet. Dat kúnnen we niet: onze empathie zit in de weg.

Meer over