Opinie

Onvrijheid schaadt vertrouwen in pensioensysteem

Twee Jonge Democraten antwoorden op de kritiek van de hoogleraren Henkens en Van Dalen op het pensioenplan van D66.  

Elene Walgenbach en Jurjen Hoekstra
Een beweegtuin voor ouderen in Utrecht Beeld Archieffoto AD
Een beweegtuin voor ouderen in UtrechtBeeld Archieffoto AD

In de Volkskrant van 27 mei betogen hoogleraren Henkens en Van Dalen dat de keuzevrijheid die het pensioenplan van D66 biedt 'paternalistisch' en onverantwoord is. Kort samengevat stellen zij dat het merendeel van de mensen helemaal geen keuzevrijheid wil, en dat keuzevrijheid in het pensioenstelsel alleen maar voor ellende zorgt aangezien mensen de verkeerde keuzes zullen maken omdat zij daartoe de capaciteiten niet bezitten. Kort door de bocht: de deelnemers zijn dom en moeten door pensioenfondsbestuurders behoed worden voor kapitale blunders. Als Jonge Democraten waren wij een van de initiatiefnemers van nieuwpensioenstelsel.nl, een belangrijke inspiratiebron voor het D66-plan. Het zal u dan ook niet verbazen dat wij het totaal oneens zijn met de hoogleraren.

keuzevrijheid blijheid

Dat deelnemers geen keuzevrijheid zouden willen, is niet eenduidig uit de beschikbare data af te leiden. Onderzoeken op dit vlak spreken elkaar tegen, en het antwoord lijkt vaak eerder van de vraagstelling af te hangen dan te correleren met de keuzewil van de respondenten. Wat Henkens en Van Dalen in het pensioenplan van D66 (en eerder het plan van de Jonge Democraten, Jonge Socialisten en de JOVD) moet aanspreken, is dat mensen die liever geen keuzevrijheid hebben paradoxaal genoeg ook in ons systeem geen keuze hoeven te maken. In onze systemen wordt namelijk gewerkt met veilige 'defaults'. Maak je geen keuze of wens je geen keuze te maken, dan wordt de keuze net als nu voor je gemaakt. Het maken van een keuze wordt op deze manier aan niemand opgedrongen, terwijl mensen die willen kiezen die vrijheid krijgen.

Volgens de hoogleraren liggen 'ongelukken op de loer' als mensen keuzevrijheid krijgen, zeker als het gaat om 'complexe producten' als pensioenen. Daarbij stellen de heren ons plan anders voor dan het is, door bijvoorbeeld te insinueren dat deelnemers gedwongen zullen worden ingewikkelde beleggingskeuzes te maken. Niets is echter minder waar. In ons systeem zullen een aantal gereguleerde, niet-winstgedreven fondsen beschikbaar zijn. De werkgever stort de pensioenpremie op het fonds van keuze, waarna het fonds belegt namens de deelnemer. Op deze manier bestaan er simpelweg geen gevaarlijke keuzes, terwijl de deelnemer wel kan kiezen voor het fonds met, bijvoorbeeld, het duurzaamste beleggingsbeleid. Op deze manier is het stelsel te vergelijken met bijvoorbeeld het afsluiten van een hypotheek. Zolang je een Nederlandse aanbieder kiest is dat vrijwel risicoloos. Willen Henkens en Van Dalen ook deze vrijheid afpakken van de Nederlandse burger?

Wanbeleid

Juist de onvrijheid in het huidige pensioensysteem maakt dat deelnemers van jong tot oud het vertrouwen in het pensioensysteem verliezen. Veel pensioenbestuurders aan wie deze deelnemers hun geld gedwongen aan hebben toevertrouwd, hebben in het verleden kapitale blunders begaan. Denk bijvoorbeeld aan de bewuste keuze van het ABP om de afgelopen jaren het renterisico niet af te dekken, wat ertoe geleid heeft dat tientallen miljarden aan pensioenvermogen in rook zijn opgegaan, de dekkingsgraden ver beneden peil zijn en gepensioneerden worden geconfronteerd met forse koopkrachtdaling. Deelnemers konden op geen enkele wijze, bijvoorbeeld door een bestuurder weg te stemmen of door het pensioenfonds te verlaten, laten blijken dat ze het niet eens waren met dit wanbeleid.

In tegenstelling tot de hoogleraren kiezen wij dus wel voor keuzevrijheid. Zij die dat willen geven we de keuze uit verschillende goede opties, terwijl we niet-kiezers het comfort geven van een uitstekende default. Volgens ons is dat het beste van twee werelden.

Elene Walgenbach is voorzitter van Jonge Democraten, Jurjen Hoekstra is pensioenexpert van de Jonge Democraten

Meer over