Columnmartin sommer

Onder de nieuwe Rutte dreigt een links kabinet op te lopen tegen een rechtse meerderheid

null Beeld

De oude Rutte kon met iedereen. De sfeer goed houden, comfort bieden. Visie was een resultaat waarmee iedereen kon leven. Als het uitkwam, was hij voor of tegen uitkeringen aan zuidelijke EU-lidstaten. Windmolens draaiden een paar jaar geleden op subsidie. Daarna is Rutte zelf bijgedraaid. Zijn herziene opvatting was steeds het resultaat van voortschrijdend inzicht. Uit het oogpunt van haalbaarheid was dat ook zo.

Niet ‘het wegebben van tegenstellingen’ zoals hij het nu noemt, alsof het een kwestie van getijden was, maar het actief wegpoetsen van conflicten, dat was de oude Rutte. Aan onmogelijke compromissen geen gebrek. Dus minder stikstof én meer landbouw, dat kon tegelijk. Of snel uitgekeerde toeslagen én krachtige fraudebestrijding. Wie met de oude Rutte in de regering zat, vond het mooi, tot de volgende verkiezingen. Hij gaf ook ruimhartig weg, moest er in onderhandelingen door Stef Blok aan herinnerd worden wat de VVD-standpunten waren.

De nieuwe Rutte gaat minder telefoneren en gladstrijken achter de schermen, zegt hij. Beeld Bart Maat/ANP
De nieuwe Rutte gaat minder telefoneren en gladstrijken achter de schermen, zegt hij.Beeld Bart Maat/ANP

Nu hebben we de nieuwe Rutte. Hij gaat politiseren, zegt hij. Minder telefoneren en gladstrijken achter de schermen. Meer open debat in de Kamer, meer zichtbare tegenstellingen, juist in de regeringsfracties. De ministerraad gaat tot vrijdagavond tien uur duren. Wij van de krant verheugen ons op de koppen van heel vroeger: ‘Ruzie in kabinet.’ Het enthousiasme strekt zich uit tot de linkse partijen. Dat zal nog tegenvallen, want ze gaan tegen de meerderheid aanlopen. Die meerderheid is namelijk rechts.

Deze weken staan de lobby’s (oude politiek) in drommen bij de informateur voor de deur. Woensdag was het de beurt aan de Bovag en de ANWB. Zij willen snel een kilometerheffing invoeren. De Telegraaf, altijd de thermometer in het achterste van de samenleving, schreef dat je met zulke autovrienden geen Milieudefensie meer nodig hebt. De krant suggereerde dat het straks met zo’n dun regeerakkoord nog maar de vraag is of de kilometerheffing het gaat halen. Zonder fractiedwang zal de rechtse meerderheid in de Kamer weinig zin hebben om de automobilist verder uit te melken.

Informateur Mariëtte Hamer koerst mogelijk af op een links kabinet. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Informateur Mariëtte Hamer koerst mogelijk af op een links kabinet.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Joost Eerdmans (JA21) vroeg zich woensdag in het formatiedebat af of Rutte met de aanwijzing van PvdA-informateur Mariëtte Hamer afkoerst op een links kabinet, en hoe zich dat verhoudt tot de rechtse meerderheid en de beleden nieuwe politiek. Rutte keek glazig, wat erop wijst dat Eerdmans raak schoot. Niet alleen hier maar in heel Europa gaan de kiezers naar rechts, terwijl de instellingen links afslaan. Sylvain Ephimenco schreef in zijn rubriek in Trouw over een recent onderzoek van de Franse denktank Fondapol, ‘de bekering van Europa tot rechtse waarden’. Frankrijk, Engeland, Italië, overal is het refrein hetzelfde – burgers willen minder migratie, meer grenzen, minder staatsbetutteling. Het meest verrassend is dat die verrechtsing niet alleen een kwestie is van vergrijzing. Ook jongeren worden conservatiever.

Wat al te zien was, wordt nog pregnanter. Bestuurders willen wat anders dan de mensen die ze vertegenwoordigen. Dat gaat steeds meer wringen. In Nederland is het duidelijkste voorbeeld de Urgendazaak. Marjan Minnesma houdt dankzij een radicale uitspraak van de Hoge Raad de regering aan wat was afgesproken, maar waarvoor de bevolking weinig voelt. Een week geleden deed ze in de Volkskrant uitgebreid haar beklag over de voortgang. ‘Wij hebben lang genoeg gewacht’, aldus Minnesma. Ze dreigt met een dwangsom, die de belastingbetaler zal moeten betalen.

Marjan Minnesma van duurzaamheidsorganisatie Urgenda, de organisatie dreigt met een dwangsom, die de belastingbetaler zal moeten betalen. Beeld Martijn Beekman/ANP
Marjan Minnesma van duurzaamheidsorganisatie Urgenda, de organisatie dreigt met een dwangsom, die de belastingbetaler zal moeten betalen.Beeld Martijn Beekman/ANP

Achthonderd organisaties, gemeenten, coöperaties, hebben met elkaar een 54-puntenplan gemaakt met oplossingen, vertelde Minnesma. ‘En nog worden de emissiedoelen niet gehaald.’ Ze wil net als over corona een tweewekelijkse persconferentie en er moet ook een OMT voor het klimaat komen. Ze is duidelijk nog niet vertrouwd met Ruttes nieuwe politiek, waarin niet instanties maar volksvertegenwoordigers de dienst uitmaken. Minnesma won haar zaak bij de Hoge Raad op grond van het mensenrecht op leven (EVRM 2) en het recht op gezinsleven (EVRM 8). Ik vraag me vaak af waarom niemand anders op datzelfde idee gekomen is, om zijn politieke standpunt bij de rechter af te dwingen.

Je kind kan geen huis krijgen omdat er vanwege stikstof niet wordt gebouwd. Een gezin kan hij of zij niet stichten. EVRM 8 dus. Of het onderwijs, dat in Nederland zienderogen verpietert. Voor de 15-jarigen die niet meer kunnen lezen en rekenen, zit een fatsoenlijk leven er straks niet in. EVRM 2.

In de Grondwet staat dat de regering zorg moet dragen voor het onderwijs, net als voor het wonen. Grondwetsartikelen zijn in Nederland niet afdwingbaar, maar Tjeenk Willink wees er in zijn slotverslag voor de zoveelste keer op dat sociale grondrechten óók grondrechten zijn. Het slechte onderwijs en het woningtekort zijn tastbaarder bedreigingen voor de samenleving dan de klimaatdreiging over een halve eeuw. Minnesma dreint intussen dat haar klimaat ‘niet een van de dertig dossiers is’. Om dat uit te maken hebben we al pakweg tweehonderd jaar een volksvertegenwoordiging.

Intussen procedeert niemand over recht op onderwijs of wonen, omdat ze de miljoenen van de Postcodeloterij niet hebben die Urgenda wel heeft. Dat is pas oude politiek, je gelijk halen dankzij je diepe zakken. En uiteraard het privilege van toegang tot de macht. ‘Ik wil hierover wel met Rutte praten’, aldus Minnesma. Een kind kan zien dat zo’n opgeëist monopolie op wat van belang is, leidt tot verdere versukkeling van het politieke klimaat. Dat gaan we straks onder de nieuwe Rutte allemaal anders doen. Nietwaar, Mariëtte Hamer?

Meer over