ColumnKustaw Bessems

‘Omtzigt: functie elders’, hoe vertel ik dat de kinderen?

null Beeld

Wie is de baas van Nederland? Van de week vroeg ik het aan groep 7 en 8 op een basisschool waar ik te gast was. ‘De koning’, zeiden veel kinderen. ‘Mark Rutte’, zeiden anderen. ‘De regering’, ‘ministers’. Of een variant: ‘De koning zit alleen maar in zijn mooie huis, daarom heeft hij Mark Rutte als hulpje.’

Ik was uitgenodigd naar aanleiding van een column over het gebrekkige begrip van democratie onder Nederlandse scholieren. Met een beroep op de traditie van de vroegere politiek commentator bij Trouw, Willem Breedveld, had ik ouders en leraren opgeroepen bij wijze van burgerschapsles taart te trakteren op verkiezingsdag. Velen stuurden berichtjes toen het zover was: ze hadden het ook echt gedaan. Ontroerend.

Op de school waar ik te gast was, hadden de kinderen mandarijnen gekregen. Ik had ook heus wel bij het serieuze probleem van kinderobesitas stilgestaan, maar ‘trakteer mandarijnen!’, dat bekte niet.

Wie is de baas van Nederland? De Tweede Kamer werd ook genoemd. En in elke klas zat wel één kind dat zei: ‘Alle mensen in Nederland.’ Die gaf ik dan gelijk.

Maar was dat terecht?

Door een blik op een document van Kajsa Ollongren, verkenner voor de kabinetsformatie, weten we dat bij die verkenning een ‘functie elders’ voor het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt onderwerp van gesprek zou zijn. Omtzigt zit ziek thuis, maar door een tweet van zijn vrouw weten we ook dat hij zelf niet om een ‘functie elders’ heeft gevraagd.

Het is niet klein, wat hier gebeurt.

Nog voor het begin van de formatie stond het vertrek van CDA’er Omtzigt als Kamerlid op de agenda voor een gesprek tussen de verkenners en de partijleiders van VVD en D66. Drie van de vier deelnemers aan dat gesprek zitten tevens in de demissionaire regering, die door Omtzigt scherp wordt gecontroleerd. Ten minste een van hen, premier Rutte, zal daarin terugkeren. En Ollongren heeft als minister van Binnenlandse Zaken een rol in veel benoemingen, zoals van burgemeesters of commissarissen van de koning. Bij uitstek een gezelschap dat grote terughoudendheid over de volksvertegenwoordiging had gepast.

Daarbij gaat het niet over een doorsnee-Kamerlid, maar over iemand in wie ruim 340 duizend ‘mensen in Nederland’, zoals het meisje in groep 8 zou zeggen, hun vertrouwen hebben gesteld. Een Kamerlid dat in de toeslagenaffaire een van de grootste overheidsschandalen uit de moderne Nederlandse geschiedenis mede aan het licht heeft gebracht. Dat als een van de weinigen weerstand aan een regering durft te bieden vanuit de coalitie én dat over het gebrek aan tegenmacht een expliciet maatschappelijk debat voert.

Terwijl de premier die verantwoordelijk is voor het toeslagenschandaal het Torentje weer ingaat, had het er dus de schijn van dat de man die een reddingsboei voor de slachtoffers was, aan de formatietafel zou worden opgeruimd.

Werd die schijn vervolgens weggenomen? Nee. Alle fractievoorzitters zeiden dat zij het in gesprekken met de verkenners niet over Omtzigt hadden gehad. Het informele circuit bleef uit zicht. De verkenners probeerden er snel tussenuit te knijpen zonder verantwoording af te leggen. Een paniekerige Rutte – verlies van politieke controle is het enige wat hem echt raakt – kwam voor de camera vertellen dat uitleg aan de Kamer onmogelijk was. Inhoudelijk onzin en ver buiten zijn rechtsstatelijke boekje. De Kamer eiste alsnog rekenschap.

Alleen als de Kamer doorzet, klopt er iets van het lesje dat ik heb gegeven. Zo niet, dan moet ik die kinderen de volgende keer misschien niet meer vertellen hoe het in Nederland hóórt te werken, maar hoe het echt werkt.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over