ColumnSheila Sitalsing

Nu komt het aan op onze bereidheid om pijn te lijden voor Oekraïne

null Beeld
Sheila Sitalsing

Debórah Dwork, die dinsdag de ‘Nooit Meer Auschwitz’-lezing gaf over toeval en geluk bij het overleven van misdaden tegen de menselijkheid, zegt het zonder aarzeling: in Oekraïne is een genocide gaande.

Toch weer. Alsof we rondjes lopen door de tijd. Of vallen, zoals Hans Goedkoop het zei in zijn sublieme 4-meitoespraak: ‘Generaties lang hoopten we weg te drijven naar een nieuwe toekomst, nooit meer, maar we vallen door de tijd, het lijkt wel 1939.’

‘Ik bestudeer nota bene despoten en tirannen, hoe heb ik het niet kunnen zien aankomen?’, zei Dwork, Holocaustexpert en directeur van het New Yorkse Studiecentrum voor Holocaust, genocide en misdaden tegen de menselijkheid, dinsdag in Trouw. Ze legde uit waarom ze van genocide in Oekraïne waagt te spreken. ‘Het is voor mij duidelijk dat de retoriek van Poetin wijst op een bewuste vernietiging van het onafhankelijke land Oekraïne en zijn cultuur. Dag na dag zagen we belegeringen, moordpartijen en aanvallen op burgerdoelwitten. Dat past binnen de definitie van genocide.’

De Amerikaanse president ging haar voor. Het Canadese parlement stemde afgelopen week unaniem: dit is genocide. De paus trok de vergelijking met Rwanda, waar honderd dagen volcontinu gemoord werd. West-Europese regeringsleiders zijn terughoudender, onthouden zich van kwalificaties, reppen van ingewikkeldheden, want de ene misdaad is de andere niet.

Over genocide spreken is een mijnenveld. Omdat heel precies bewezen moet worden dat er sprake was van opzet, dat er een vooropgezet plan was voor de vernietiging van een nauw omschreven groep mensen. Dat is een kwestie van gerechtshoven en bewijsvoering en lange processen.

Toch hoeven we daar niet op te wachten, schreef Phon van der Biesen, de advocaat die bij het Internationaal Gerechtshof de belangen van Bosnië en Herzegovina behartigde in de genocidezaak tegen Servië, onlangs in de Volkskrant. Hij verlaat zich op het Genocideverdrag, dat in het eerste artikel stelt ‘dat alle staten die partij zijn bij het verdrag, bijna alle staten van de wereld, verplicht zijn genocide te voorkomen’. Tussen de genocide op de Balkan en de juridische vaststelling daarvan, memoreert Van der Biesen, zat twaalf jaar. Zo lang mogen we van hem nooit meer wachten.

De tijd tikt door. De terreur gaat ook door. Luister naar de verhalen van de mensen die terugkeerden naar hun dorpen en steden. Wat ze zagen: woonblokken die systematisch zijn weggebombardeerd, gerichte aanslagen op niet-militairen, executies van ongewapende burgers. Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling vertelde aan de Volkskrant over de boobytraps die Russische soldaten hebben achtergelaten achter de voordeuren van burgerwoningen in verwoeste voorsteden van Kyiv. Een gruwelijke vorm van terreur tegen burgers die willen terugkeren naar huis.

Er zijn nieuwe Europese sancties, het zesde pakket. Het is onze wanhopige poging om te voldoen aan onze verplichting om wreedheden te voorkomen. Met nog zwaardere maatregelen, een olieboycot die ook ons zal treffen, ‘misschien wel harder dan Rusland’, zoals een diplomaat zei. Nu komt het erop aan. Nu zullen we zien hoeveel we bereid zijn in te leveren. Nu gaan we zien hoeveel comfort West-Europese kiezers willen afstaan, en hoelang het zal duren voordat een invloedrijk politicus aan de goede kant van het nieuwe ijzeren gordijn uitroept dat hij er geen zin meer in heeft te lijden onder andermans oorlog.

Hans Goedkoop zei het bij de herdenking zo: ‘Nu komt het op ons aan – op ons kompas voor goed en kwaad.’

Boobytraps in woonhuizen

In onze dagelijkse podcast Oorlog in Europa sprak Sheila Sitalsing met Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling en journalist Toine Heijmans. Beluister het gesprek hieronder.

Meer over