ColumnSheila Sitalsing

Nu de sms’jes er liggen, weten we dat ook Rutte gevoelig is voor dingen die hij op internet heeft gelezen

null Beeld

In de verzameling sms’jes die Mark Rutte in het begin van de coronacrisis verstuurde en die gisteren openbaar werden gemaakt na een lange juridische strijd van de Volkskrant, en waarmee een nieuwe mijlpaal is bereikt op de steile weg naar een open overheid, bleef mijn oog haken aan de zin ‘Is clubje bezig strategietje te ontwikkelen?’

Welkom in de wereld van Mark Rutte. Waarin problemen probleempjes zijn, terroristen griezels, koninklijke jachten bootjes, en waarin de dingen top!! zijn of super!!, altijd met twee uitroeptekens erachter. En waarin de kwestie van Nederlanders die waren gestrand in het buitenland nadat onverhoeds lockdowns en vluchtverboden waren ingesteld, door de premier moest worden getackeld door ‘een clubje’ met ‘een strategietje’.

Lastpakken

Voorts vraagt hij geregeld om ‘een strakke qena’, waarmee hij een lijstje centraal geregisseerde antwoorden bedoelt die ministers en woordvoerders moeten kunnen oplepelen wanneer er vragen komen van de pers, de Tweede Kamer, Pieter Omtzigt of andere lastpakken. Want ook dat is een vast element in de wereld van Mark Rutte: maximale controle nastreven over alles dat tot narigheid kan leiden.

Voeg er de vergeetachtigheid aan toe, die toeslaat op onverwachte momenten, en je zit middenin Eternal Sunshine of the Spotless Mind.

Het echte belang van de sms’jes is dat er een loopgravenoorlog is gevoerd om de overheid tot openheid te dwingen. We hebben een Wet openbaarheid van bestuur (WOB), omdat het een burgerrecht is te weten hoe beleid tot stand is gekomen, welke belangen zijn afgewogen en wie invloed heeft gehad.

De WOB heeft waterbedeffecten. Kwesties die mogelijk gevoelig liggen worden domweg niet opgeschreven (de Rutte-doctrine). Of ze worden wel opgeschreven en na een WOB-verzoek weggelakt, wegens ‘persoonlijke opvattingen’ of ‘bedrijfsgevoelige informatie’ (de A4-tjes die volledig zijn zwartgelakt, op de woorden ‘aan’, ‘van’ en ‘groetjes’ na). Of een brisant document wordt simpelweg niet gearchiveerd (het memo waarin een jurist jaren geleden al schreef dat de overheid onrechtmatig handelde in het toeslagenschandaal). Of er wordt uitgeweken naar informele beraden in spijkerbroek die als voordeel hebben dat je niks hoeft te notuleren en toch ingrijpende besluiten kan nemen (zie de Catshuisberaden waarin grondrechtinperkende maatregelen werden voorgekookt). Of er worden kwesties afgehandeld per sms (zie het roemruchte sms’je waarin Paul Polman van Unilever liet weten dat hij zijn hoofdkantoor toch niet in Rotterdam zou vestigen, en dat is zoekgeraakt, of zoals de complotgevoeligen onder ons zouden zeggen: ‘zoekgeraakt’).

Al in maart 2019 sprak de Raad van State uit dat ook sms’jes vallen onder de openbaarheid zoals bedoeld in de WOB. Een jaar later vroeg de Volkskrant inzage in sms’jes van de premier, om een completer beeld te kunnen krijgen van de coronabestrijding in de eerste hectische maand. Een jaar lang traineerde Ruttes ministerie de boel; uiteindelijk stapte de krant naar de rechter.

Nu de sms'jes er liggen weten we dat ook Rutte gevoelig is voor dingen die hij op internet heeft gelezen (in dit geval een artikel over ‘het virus platslaan met de hamer’, een metafoor die hij grif ging gebruiken).

En we weten dat de liefste berichtjes komen van de burgemeester van Amsterdam: zij sms-te een warm pleidooi naar het Torentje om middelbare scholen snel te openen, want ‘je zal nu maar 16 zijn en verliefd’.

Rutte stuurde geen antwoord terug. Niet eens ‘Top!!’

Podcast De kamer van Klok

In De Kamer van Klok bespreken columnist Sheila Sitalsing, hoofredacteur Pieter Klok, chef politiek Raoul du Pré en presentator Gijs Groenteman de geopenbaarde sms’jes van Mark Rutte. Ze bleken vintage Rutte: informeel en bovenop de bal. Ook komt de toekomst van Pieter Omzigt aan bod: welke partij pikt hem op?

Meer over