Noord-Korea is uitvergroting van wat veel mensen doen op Facebook

Olaf Tempelman
'Ik geloof dat die niet-aflatende fascinatie voor Noord-Korea te maken heeft met het fiet dat mensen er iets van zichzelf uitvergroot terugzien.' Beeld reuters
'Ik geloof dat die niet-aflatende fascinatie voor Noord-Korea te maken heeft met het fiet dat mensen er iets van zichzelf uitvergroot terugzien.'Beeld reuters

Het interessante van de zomer van 2017 - met twee miljard mensen op Facebook en Afrikaanse dorpen vol smartphones - is dat de aandacht wordt gestolen door een land waar gewone mensen nooit online zijn en tractoren die het nog doen in 1958 werden gefabriceerd in de Sovjet-Unie. Vergelijk de stalinistische staat met de brontosaurus. Ooit had de brontosaurus een leefgebied van Berlijn tot Vladivostok - in de 21ste eeuw is er nog één brontosaurus over op de noordhelft van het Koreaanse schiereiland.

Toen de Sovjet-wereld nog de helft van Eurazië bestreek, werden de innigste banden met Noord-Korea onderhouden door Ceausescu's Roemenië. Dankzij verhalen van Roemeense ingenieurs die in Noord-Korea méér zagen dan alleen XXL-standbeelden van Kim Il-sung, vormde ik me een beeld van je er aantreft buiten de showroom van Pyongyang. Ik kom uit bij het treurigste wat ik vroeger in Albanië en Roemenië heb gezien, en dan maal honderd.

Het zijn echter niet broodmagere landarbeiders en kapotte Sovjet-tractoren die Noord-Korea al die aandacht bezorgen in talkshows en tweets. Je kunt de schuld voor die aandacht leggen bij Donald Trump, die zich meer dan voorgangers door het Kim-regime heeft laten provoceren. Echter: ook vóór Trump liepen de nucleaire spanningen tussen de VS en Noord-Korea geregeld op, circuleerden overal beelden van geëxalteerde Noord-Koreaanse nieuwslezeressen en amuseerden talkshowhosts hun gasten met Noord-Koreaanse progandafilmpjes, waarna het gezelschap zat te smuilen.

Waarom? Nobelprijswinnares Herta Müller stelde dat dictatuur niets anders is dan het exces van wat we altijd en overal om ons heen zien. Ik geloof dat die niet-aflatende fascinatie voor Noord-Korea te maken heeft met het feit dat mensen er iets van zichzelf uitvergroot terugzien. Het Kim-regime toont ons beelden van weldoorvoede mensen in een modelstad en verbergt miljoenen hongerige landarbeiders. Dat is de uitvergroting van wat veel mensen dagelijks doen op Facebook en Instagram, namelijk moois etaleren en pijnlijks achterhouden. Het getoonde is nooit het reëel bestaande, imperfectie en falen zijn taboe.

Ook persoonsverheerlijking biedt Noord-Korea in royaal uitvergrote vorm. Bij de geboorte van Kim Jong-il in februari 1942 bloeiden midden in de winter overal bloemen. Over wijlen Steve Jobs, ook van februari, is nog net niet geschreven dat de natuur bij diens geboorte uitliep, maar het ging die kant op. Welbeschouwd hanteren de meeste mensen die solliciteren Noord-Koreaanse methoden. Ze zeggen niet dat duizend kraanvogels overvlogen bij hun geboorte, maar wel dat ze leiderschapskwaliteiten en doorzettingsvermogen en organisatietalent en stressbestendigheid bezitten. Het is net als bij de Kims te mooi om waar te zijn.

En dan is er die uitvergroting van verdediging door afschrikking. Bijna iedereen kent het fenomeen uit het dagelijks leven. Dat Noord-Koreaanse nucleaire programma fascineert omdat het een geopolitiek equivalent is van bordjes als 'pas op de voor hond!', 'pas op schrikdraad!' en 'Don't enter, I have a gun'. Toen de Sovjet-Unie instortte, bedacht de oudste Kim (Il-sung) dat de dagen van zijn stalinistische gedrocht zónder kernwapens geteld waren.

Je hebt ontelbare films en tv-series waarin goed bewapende slechteriken zich aan het eind verschansen in schuren of loodsen, vaak met gijzelaars. De politie staat dan voor een lastig dilemma, maar weet meestal na vijf minuten de schurken in te rekenen en de gijzelaars te bevrijden. De internationale gemeenschap staat al een kwart eeuw voor hetzelfde dilemma, en kan niet rekenen op een Hollywood-einde.

Meer over