Opinie

NOC*NSF moet volle verantwoordelijkheid nemen bij grensoverschrijdend gedrag in de sport

De veiligheidsbasis bij Nederlandse sportbonden en sportverenigingen is niet op orde. En dat is uiteindelijk een tekortkoming van sportkoepel NOC*NSF.

Sportkoepel NOC*NSF heeft excuses aangeboden aan de slachtoffers van het Nederlandse turnschandaal. Turnsters maken aanspraak op een eenmalig bedrag van 5.000 euro voor het leed dat hen is aangedaan. Beeld Getty Images
Sportkoepel NOC*NSF heeft excuses aangeboden aan de slachtoffers van het Nederlandse turnschandaal. Turnsters maken aanspraak op een eenmalig bedrag van 5.000 euro voor het leed dat hen is aangedaan.Beeld Getty Images

‘We zagen wel de losse bomen, maar niet het grote bos.’ Deze metafoor gebruikte sportkoepel NOC*NSF in de persconferentie afgelopen maandag om te beschrijven dat ze wel weet hadden van individuele misstanden in de sport, maar niet het structurele patroon ervan inzagen. Bij monde van voorzitter Anneke van Zanen-Nieberg werden excuses gemaakt; met name richting de turnslachtoffers. Dat was moedig en daarmee stelde de sportkoepel zich kwetsbaar op.

Meteen werd wel de kanttekening gemaakt dat NOC*NSF systeemverantwoordelijk is; en dus niet verantwoordelijk voor de individuele misstanden. En dat steekt. Hiermee loopt NOC*NSF weg van haar eindverantwoordelijkheid over hoe sportbonden en sportverenigingen omgaan met psychisch, fysiek, emotioneel of, zelfs, seksueel, grensoverschrijdend gedrag in de sport.

Want nog altijd volgt niet iedere sportbond dezelfde tuchtrechtelijke procedures. Ook heeft de meerderheid van de sportverenigingen in Nederland geen vertrouwenscontactpersoon aangesteld. Bij de meeste verenigingen ontbreekt het verder aan Verklaringen Omtrent Gedrag voor trainers en coaches, en zijn er geen of nauwelijks gedragsregels voor sporters en ouders opgesteld. In feite is de veiligheidsbasis bij sportbonden en sportverenigingen niet op orde. En dat patroon is uiteindelijk een falen van de sportkoepel.

Grensoverschrijdend gedrag

Dit heeft in de afgelopen twintig jaar geleid tot het gegeven dat één op de acht Nederlandse volwassenen die als kind aan sport deden, ten minste één ervaring met seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt. Voor psychisch, emotioneel en fysiek grensoverschrijdend gedrag liggen deze prevalentiecijfers nog vele malen hoger.

Binnen de overheidssector bestaat de term systeemverantwoordelijkheid al langer. Het begrip systeemverantwoordelijkheid is daar in het leven geroepen om een ambivalentie op te lossen. Het beschrijft dat er gespreide verantwoordelijkheid is gelegd bij het systeem én het (gedelegeerde) gezag. Systeemverantwoordelijkheid is feitelijk het antwoord op de spanning tussen het lokaliseren van verantwoordelijkheid zonder het overkoepelende systeem uit te hollen. Vertalen we dit door naar de sportsector dan houdt NOC*NSF de verantwoordelijkheid over het geheel. Zij is verantwoordelijk voor de som van de delen.

Het loskoppelen van verantwoordelijkheden leidt bij NOC*NSF misschien tot helderheid. Het heft echter meteen de systeemverantwoordelijkheid op. Door namelijk een onderscheid te maken tussen systeem- en individuele verantwoordelijkheden besloot NOC*NSF om de verantwoordelijkheden te verkavelen en niet meer de samenhang te benadrukken.

Grijs gebied

Echt kiezen voor systeemverantwoordelijkheid bij misstanden in de sport vraagt om iets anders. Het vraagt om een sportkoepel die, als systeemverantwoordelijke, de consequenties van het grijze gebied van verantwoordelijkheden aanvaard, accepteert en omarmt. Zij kan hier op aangesproken worden en zij dient hier verantwoording over af te leggen. Zeker als structurele patronen (zoveel) individuele slachtoffers maakt.

Ik hoop, zodoende, dat NOC*NSF haar systeemrol oppakt en actief het gesprek organiseert over hoe sportbonden, de gemeenten, sportverenigingen, bestuurders, trainers, ouders en medesporters in gezamenlijkheid kunnen bijdragen aan het herstellen van de sociale veiligheid in de sport.

Vidar Stevens is sportonderzoeker.

Meer over