Commentaar

Niet alleen de Amerikaanse democratie moet op haar tellen passen

In de Verenigde Staten wordt hard gewerkt aan de ondergang van de democratie. Ook Europese democratieën staan onder druk. 2022 wordt een spannend jaar.

Arnout Brouwers
Het gezicht van Donald Trump verschijnt op 6 januari 2021 op grote beeldschermen, tijdens de opzwepende toespraak die hij houdt bij het Witte Huis. Beeld CQ-Roll Call via Getty
Het gezicht van Donald Trump verschijnt op 6 januari 2021 op grote beeldschermen, tijdens de opzwepende toespraak die hij houdt bij het Witte Huis.Beeld CQ-Roll Call via Getty

Een jaar na ‘6 januari’ staan de beelden van de bestorming van het Capitool in Washington door een boze menigte – hiertoe aangezet door de verliezende president – nog vers in het geheugen. De geweldsuitbarsting was schokkend, zelfs voor diegenen die al jaren waarschuwden voor de ondermijning van de Amerikaanse democratie door Donald Trump.

Een jaar later gaat de strijd onverminderd door. Nu al regent het sombere voorspellingen over de presidentsverkiezingen van 2024 met mogelijk weer een hoofdrol voor de wraakzuchtige Trump en met het risico van bevolkingsgroepen die fysiek tegenover elkaar komen te staan.

Wie direct na 6 januari 2021 had gehoopt dat deze ‘wake up call’ het politieke establishment in Washington wakker zou schudden, kwam bedrogen uit. De Republikeinse Partij bleek moreel grotendeels te zijn leeggevreten door Trumpisten – enkele uitzonderingen als Liz Cheney daargelaten. Inmiddels is sprake van tientallen initiatieven in Amerikaanse staten om de regels van het spel zodanig te wijzigen dat politici er meer greep op krijgen en onafhankelijke verkiezingsfunctionarissen minder. Oud-generaals waarschuwen voor onrust in de kazernes. En een meerderheid van de Republikeinse kiezers gelooft nog steeds dat Trumps verkiezingszege is ‘gestolen’, een gevaarlijke leugen die Trump actief blijft uitdragen.

Het blijft ongelofelijk dat een oude democratie als de Amerikaanse het loodje kan leggen – maar het is beter deze mogelijkheid serieus te nemen zolang zoveel mensen actief aan dit doel werken. De Europese democratieën lijken steviger in hun schoenen te staan, ook omdat ze niet het Amerikaanse ‘alles of niets’-systeem hebben. Waar dat wel zo is, in het Verenigd Koninkrijk, is door Brexit de samenleving al net zo diep verdeeld als de Amerikaanse.

Ook de continentale democratieën staan onder druk. Niet alleen van buitenaf, maar ook van binnenuit – deels door vergelijkbare factoren als in de VS. Terwijl door de mondialisering de speelruimte van nationale politici kleiner is geworden, is het ressentiment en vluchtgedrag onder kiezers toegenomen. Deze crisis van de democratie gaat samen met de afname van westerse mondiale invloed. Machten als China en Rusland staan te trappelen van ongeduld om er gebruik van te maken. Dat maakt dit tot een gevaarlijk moment in de jonge 21ste eeuw. Niet alleen de Amerikaanse democratie moet op haar tellen passen.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over