OpinieBevoegdheid leerkrachten

Neem het vak van leraar eens serieus, en ga het marktconform betalen

Waarom is het voor ‘professionele’ onderwijsmensen zo moeilijk toe te geven dat iedereen (die dat wil) kan lesgeven? Briefschrijver Toon Broekhuisen, die zelf acht jaar onbevoegd voor de klas stond en inmiddels directeur is in het voortgezet onderwijs, vroeg zich dat onlangs af. Zijn woorden hebben veel losgemaakt bij de Volkskrant-lezers. ‘Zo ideaal is de oplossing met onbevoegden naar mijn smaak niet.’

Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen tijdens de diploma uitreiking aan pabo-studenten op de Hogeschool Rotterdam. Beeld ANP
Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen tijdens de diploma uitreiking aan pabo-studenten op de Hogeschool Rotterdam.Beeld ANP

Niveau

Hoe is het mogelijk om zo veel onzin in één brief te krijgen? Toon Broekhuisen verlaagt het vak van onderwijzer tot het niveau van ‘Ik kom bij u wel de stoep vegen, want dat kan toch iedereen’. Je hebt hier met kinderen te maken. Als je niet pedagogisch bent onderlegd (en dan heb ik het nog niet eens over didactiek) en je hebt geen verstand van leerlingen met adhd of autisme, dan kunnen deze kinderen behoorlijk tot ernstig beschadigd worden, waarvan ze de rest van hun leven last kunnen ondervinden. Ons onderwijsniveau holt achteruit door diverse oorzaken, maar één daarvan heeft u in uw brief duidelijk gemaakt, bovendien geeft u een aardig profiel van het niveau van directeur binnen het voortgezet onderwijs.

Peter van Doorn , examinator en oud leerkracht SBO, Veghel

Hard werken geblazen

Toon Broekhuisen heeft acht jaar onbevoegd les gegeven; ben benieuwd welk vak. Ik ben veertig jaar tekenleraar geweest op een havo-vwo-school en durf te beweren dat als je niets van kunst(geschiedenis) weet en niet kunt tekenen, je geen goede tekenleraar kunt zijn. Vroeger op de hbs hadden wij een tekenleraar (bevoegd neem ik aan) die onderwerpen op het bord schreef en ons maar aan liet kliederen, klooien en klieren. Op zo’n manier kan inderdaad de conciërge ook voor de klas.

In mijn lessen was het hard werken geblazen: aanwijzingen geven, uitleggen, voordoen. Verbeteren, vooral veel verbeteren, kunststromingen duiden en ga zo maar door. Dit had ik niet gekund zonder de gedegen vijfjarige dagopleiding op de Akademie voor Beeldende Vorming te Tilburg.

Pieter Smeets, Den Bosch

Wel te leren

Al jaren wil ik het van de daken roepen: ‘Vanwaar toch die angst om onbevoegde docenten voor de klas te zetten? Leraren in opleiding kunnen van enorme waarde zijn in het onderwijs.’ Daarom was ik wel blij met de brief van Toon Broekhuisen. Er is zo veel koudwatervrees! Maar op één belangrijk punt slaat hij de plank mis: niet iedereen kan lesgeven. Ik geloof onverkort dat hij zelf met succes jaren onbevoegd voor de klas heeft gestaan en zich bewezen heeft als schoolleider, maar wie dat kan zonder gedegen opleiding is een begenadigd talent.

Zelf begon ik (in 1960) met ‘alleen maar Gym A’ les te geven in de lagere klassen hbs en mms. In de zes jaar die daarop volgden, doceerde ik in de bovenbouw en nam ik drie maal eindexamen af met ‘slechts een kandidaatsbul’ in mijn zak, dus nog steeds onbevoegd. In de tussentijd bekwaamde ik mij in mijn vakgebied en volgde ik (zeer basale) lessen in didactiek, pedagogiek en puberteitsspsychologie, waarop ik uiteindelijk het examen kon afleggen dat mij het vereiste papiertje verschafte.

Heb ik gestudeerd omdat het moest van de overheid? Toe nou! Wat was ik blij met mijn schat aan vakkennis, met mijn inzicht in wat wetenschappelijk denken betekent, met - vooruit maar- het intellectueel overwicht dat ik door mijn studie verworven had. En dat ik goed gebruiken kon toen ik later in mijn gymnasiumjaren voor een (on)behoorlijk blasé publiek kwam te staan.

Lesgeven kan niet iedereen, maar bijna iedereen kan het leren. Zet bevlogen docenten in opleiding (onder goede begeleiding) voor de klas; alle betrokkenen zullen er wel bij varen.

Rob Danz, Oosterbeek

Geen ideale oplossing

Gelukkig zijn er mensen die ondanks het gebrek aan een opleiding toch voor de klas komen te staan. En daaronder zijn er dan weer een heel aantal die het zonder bevoegdheid jaren volhouden. Toon Broekhuisen geeft aan dat hij met bevoegdheid geen betere leraar werd. Zonder papier mocht hij echter geen les meer geven. Nou mag je aan de meeste machines ook niet zonder vereiste papieren sleutelen. In veel gevallen geldt dat ook voor een aantal terreinen waarop de mens hulp en onderhoud nodig heeft.

In geval van het onderwijs kan het helpen als je bijvoorbeeld iets meer weet van ontwikkelingsfasen van een klein kind of hoe tegendraads een puberbrein kan werken. Ik zal niet tegenspreken dat op gevoel en intuïtie een heel eind kunt komen. Als voormalig docent heb ik collega’s zien slagen en mislukken, met en zonder bevoegdheid. Sommigen gingen strijdend ten onder, soms zelfs met zelfmoord als triest eindresultaat.

Over onvermoede talenten ben ik het helemaal met Toon Broekhuisen eens: nadat ik het onderwijs had verlaten, merkte ik heel wat geschikter was in zaken toelichten dan uitleggen. Geen papiertje, toch geschikt. Je kunt dus onbevoegde leraren inzetten om het docententekort op te heffen, maar als je consequent bent dan moet je dat op meer plaatsen toestaan: de keurslager als chirurg, tenslotte weet hij alles van vlees. Of de modelspoorbouwer als verkeersleider bij de spoorwegen. De basis is toch gelijk?

En dan nog dit. Hoe motiveer en honoreer je mensen die een of meerdere bevoegdheden hebben. Want nu is het mogelijk dat ze in een gelijke schaal zitten als niet-bevoegde leerkrachten. Kortom, zo ideaal is de oplossing met onbevoegden naar mijn smaak niet.

Chris Wolters, Ugchelen

Goedkope oplossing

Het is tijd dat we onbevoegde, maar gemotiveerde docenten voor de klas gaan zetten. Lesgeven vergelijken met het besturen van een vliegtuig of het genezen van patiënten is waanzin, iedereen kan immers lesgeven. Dat is althans wat Toon Broekhuisen betoogt. Zijn weinig overtuigende ‘bewijs’ voor deze diskwalificerende bewering is echter slechts anekdotisch.

Het aanzien van de docent neemt af, terwijl de lerarentekorten toenemen. Tegelijkertijd constateert de inspectie van het onderwijs dat de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs steeds verder achteruitgaat. De prestaties dalen al meer dan twintig jaar en in het driejaarlijkse PISA-onderzoek scoren onze leerlingen steeds slechter ten opzichte van de andere OESO-landen.

Ontkennen dat de onderliggende oorzaken structureel van aard zijn, is naïef. Het onderwijs vraagt om een brede investeringsagenda, gericht op werkdrukverlichting en kleinere klassen. De goedkope ‘oplossing’ van meer onbevoegden voor de klas zal de huidige situatie alleen maar bestendigen, zo niet verergeren.

Gijs van den Brekel, docent economie, Tilburg

Vakinhoudelijke kennis

De bijdrage van Toon Broekhuisen lijkt slechts één conclusie toe te laten: schaf de lerarenopleiding af en beoordeel sollicitanten voor een onderwijsbaan op hun vakinhoudelijke kennis als wiskundige, historicus, bioloog, enzovoort, en het lerarentekort smelt als boter voor de zon en de kwaliteit van het onderwijs zal er nog door stijgen ook.

Henk Klok, Dordrecht,

Overwicht in de klas

Naast me op de roeimachine om zeven uur vanochtend zit Elco. Hij werkte vroeger bij de KLM als instructeur, hij gaf les aan groepen nieuw personeel. Ik besluit hem de zin voor te leggen die ik dit weekend op de ‘brieven’-pagina van onze krant las. Een zin van iemand die onbevoegd acht jaar les gegeven had, een wat boude opinie maar het maakte me aan het lachen. Als dat gebeurt ben ik het met de inhoud meestal eens.

Elco zit op anderhalve meter rechts van mij zich net als ik uit te sloven en ik vraag hem: ‘Elco ik las zaterdag in de Volkskrant de zin: lesgeven kan iedereen! Mee eens?’ Terwijl hij doorging met roeien, zei hij: ‘Natuurlijk, maar je moet het wel verrekte leuk vinden.’

Zijn antwoord bracht mij terug naar de tijd dat ik zelf stafdocent en trainer was bij het Opleidingsinstituut van Justitie. De cursisten waren meestal laag opgeleid, ongemotiveerd en waren gestuurd door de baas. De beste docenten waren de docenten die er echt schik in hadden, die plezier hadden in het lesgeven. Dit waren lang niet altijd de hooggeschoolde leraren, veeleer de oud-sleepbootkapitein, de kleine zelfstandige, de ex-brandweercommandant of de voormalig rijschoolhouder.

Naast het plezier in het werk dat Elco noemt, voeg ik één element toe: het hebben van overwicht in de klas. Je niet gek laten maken. In theorieboeken meestal didactische vaardigheden genoemd. Kortom scholen: haal die onbevoegde leraren binnen, jullie kunnen zoveel van elkaar leren.

Jan Bouman, psycholoog, Zeist

Serieus nemen

Iedereen begint in zijn baan als amateur: zelf uitproberen leidt tot succes, een schoolopdracht doet je passie vinden. Maar in alle gevallen wordt daarna geprofessionaliseerd door opleiding en goed afkijken van de meesters. Simulators, gezel-proefstukken, verdieping via opleiding of stage: uiteindelijk wordt de amateur een professional. Natuurtalenten doorlopen deze fasen veel sneller dan minder begaafden maar uiteindelijk kunnen ze het allemaal goed.

Het probleem met onderwijs is dat iedereen het heeft genoten en iedereen als leerling dacht ‘als ik het snap dan kan ik het ook vertellen’. En zo begint het probleem dat ook iedereen denkt het wel eventjes voor de klas te kunnen doen. De amateurs die ‘ervoor in de wieg gelegd zijn’ zullen het al snel goed doen. Kennis vergaren van alle aspecten hoort daarbij maar gaat ze makkelijk af: een diploma kan worden gehaald. Andere personen met een passie maar geen talent zullen het nooit moeten worden.

Ik herinner me een radio-interview waar een paar meisjes snikkend van de pabo af moesten omdat ze voor de derde keer niet geslaagd waren voor de (toch al simpele) rekentoets. Die mensen, hoe gepassioneerd ook, wil ik niet voor de klas hebben. Hun leerlingen kunnen dan nog slechter rekenen dan zijzelf. Dat het al gebeurt moge blijken uit de leerlingen die ik bij natuurkunde op het vwo ontmoet en soms geen benul hebben ergens 8 procent van uit te rekenen of 123 door 11 te moeten delen, laat staan door 0,5 te delen. Rekenmachines kunnen het – maar als je niet snapt wat er gebeurt dan maakt zo’n machine de ramp nog erger.

Professionals zijn leraren die zelfstandig voor de klas kunnen staan en leerlingen het juiste leren en daarvoor alle ‘tools of the trade’ kunnen toepassen. Amateurs kunnen dit vooralsnog niet. Die wil ik dan ook niet zelfstandig voor de klas hebben – ook al noemt men ze dan onterecht ‘professionals’. Zo’n professional laat ik niet de lekkende kraan repareren, mijn gebit repareren, hart opereren of een vliegtuig landen. Misschien gaat het goed, grote kans dat het fout gaat.

Maar ja… onderwijs… hoe moeilijk kan het zijn? Laat iedereen het gewoon proberen. We zien wel waar het schip strandt. Begin eens het vak serieus te nemen (zoals je je eigen vak hopelijk serieus neemt) en marktconform te betalen. Leraren zijn meestal vooral betrokken bij hun leerlingen en geld is niet het belangrijkste. Maar zonder of met te weinig geld kun je buiten je baan niet leven. Dan kies je tegen je zin in, voor iets anders.

Theo de Klerk, Bussum

FACEBOOKGROEP DE WERKGIDS

Hoe kun je efficiënter werken? Hoe pak je het aan als je een nieuwe baan wil? En hoe sla je je door een functioneringsgesprek heen? In de Facebookgroep de Volkskrant Werkgids delen we artikelen over werk en carrière. Meld je aan en deel zelf ook vragen en tips.

Meer over