column

Nederlandse actrices slachtoffer van oorlog en misdaad

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Merlijn Kerkhof, Anna van Leeuwen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, ­muziek, theater of beeldende kunst.

null Beeld

Zijn er in Nederland minder sterke rollen voor vrouwen dan voor mannen?

Dat was de vraag, nadat actrices weinig glorieerden bij het verdelen van die eerste genderneutrale Gouden Kalveren.

Beppie Melissen, in 2020 de historische laatste winnares van het opgeheven Kalf voor beste actrice, vond van wel. Katja Herbers ook: als vrouw had je minder kans op een goede rol. Martin Koolhoven wees op het rijtje best bezochte Nederlandse speelfilms uit de 21ste eeuw: Gooische Vrouwen (I en II), Alles is liefde, Komt een vrouw bij de dokter, Zwartboek. Heel wat vrouwenrollen bij elkaar.

En net toen je dacht: laten we deze discussie oppakken bij de kalverennominaties van 2022, zelfde plaats en tijd, werd de Nederlandse Oscarinzending bekend gemaakt: Do Not Hesitate, het nog niet in de bioscoop vertoonde drama over drie op drift geraakte Nederlandse soldaten in Afghanistan. Ook weer mannen.

Er is vaak beweerd dat de Nederlandse speelfilm van oudsher maar één echt genre kent: de oorlogsfilm. Pas later kwam daar de romantische komedie bij.

In het buitenland is 2021 al ‘het filmjaar van de vrouw’ gedoopt, vanwege al die door vrouwen geregisseerde films met sterke vrouwenhoofdrollen: Nomadland (Oscar beste film), Titane (Gouden Palm), L’événement (Gouden Leeuw). Maar voor Nederland is het vooral het ‘filmjaar van de soldaat’. Nooit eerder verschenen er zoveel oorlogsfilms tegelijk: De Slag om de Schelde, De Oost, Do Not Hesitate en het voor een Oscar genomineerde Srebrenicadrama Quo Vadis, Aida?, met die ene sterke vrouwenrol voor de Bosnische Jasna Duricic. Ook was er de serie Commando’s, waarvoor Werner Kolf het genderneutrale televisie-Kalf won. En de traditiegetrouw vrij ongelijke man-vrouwverhouding binnen het leger sloop zo ook in het rollenaanbod.

Een andere factor is de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de criminaliteit. Maurice de Hond, vrij bepalend bij de rolverdeling van De veroordeling, verdacht een klusjesman en geen klusjesvrouw. Hij had de statistiek aan z’n zijde: er worden in Nederland jaarlijks zo’n 120 mensen vermoord, van wie gemiddeld 10 door een vrouw.

Op de avond dat De veroordeling het Kalf voor beste film won, zegevierde Mocro Maffia in de categorie televisiedrama. Binnen de wijds vertakte bendes in de serie beweegt zich slechts één sterk vrouwelijk personage, de (zeer terecht) wraakzuchtige Nadira, gespeeld door Nora El Koussour. Dat is er al eentje meer dan in het Marengoproces, waar zeventien mannelijke verdachten terechtstaan. Mocht er al een vrouwenquotum van kracht zijn binnen zijn beroepsgroep, dan trok Ridouan Taghi zich er weinig van aan.

Toch is er hoop, voor het misdaadgenre: binnen de Italiaanse maffia stoten vrouwen al door het glazen bestand, om de plek in te nemen van al die opgesloten mannen. En door alle opgespaarde oorlogsfilms er in één jaar uit te doen, schiep de Nederlandse filmindustrie toch ook ruimte. Mogelijk valt dat filmjaar van de vrouw/actrice in Nederland een jaartje later, in 2022.

Meer over