Commentaarpeter giesen

Nederland zag zichzelf als een goed georganiseerd land. Sinds de coronacrisis is van dat beeld weinig over

Zo werd in Nederland de eerste prik tegen corona gezet, toch nog twee dagen eerder dan aangekondigd. De constatering was er niet minder pijnlijk om: als allerlaatste land in Europa begint Nederland aan zijn vaccinatiecampagne.

Op het moment dat de eerste Nederlandse burger werd ingeënt, hadden al meer dan 350 duizend Duitsers hun vaccinatie ontvangen. Vaccineren is geen wedstrijd tussen landen, zoals minister De Jonge van Volksgezondheid terecht opmerkte. Toch komen zulke verschillen hard aan in een crisis waarin elke week telt, omdat mensen overlijden, het sociale leven voor een groot deel stilligt en bedrijven failliet gaan of in hun voortbestaan worden bedreigd.

Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat De Jonge in de Tweede Kamer zwaar werd bekritiseerd. De minister heeft zich kwetsbaar gemaakt door zijn ijdelheid en onbezonnen beloften, maar er zijn ook verzachtende omstandigheden. Hij stond voor een moeilijke taak en, belangrijker, moest opereren in een zorgstelsel dat niet op deze crisis was berekend.

Belangrijker dan kritiek op een afzonderlijke minister is daarom een reflectie op het Nederlandse bestuursmodel, zoals zich dat de afgelopen decennia heeft ontwikkeld. Kort gezegd: door decentralisatie van taken, verzelfstandiging van diensten, marktwerking en bezuinigingen heeft de centrale overheid zichzelf de wapens voor ordening uit handen geslagen. Het is een probleem dat zich niet alleen in de zorg voordoet, maar bij alle uitvoerende diensten.

De coronacrisis is een klap voor het Nederlandse zelfbeeld. ‘Wij’ zagen onszelf altijd als een goed georganiseerd en praktisch landje. Daar is weinig van overgebleven. Nederland reageerde laat en traag op de pandemie en het aantal besmettingen is relatief hoog.

Nederland heeft weer behoefte aan een rijksoverheid die kan ordenen, die zelf voldoende expertise in huis heeft en in geval van crisis kan terugvallen op een duidelijke commandostructuur. Bij de formatie van een nieuw kabinet moeten de fundamenten voor een beter georganiseerd en crisisbestendig land worden gelegd.

Meer over