Feiten voor bij de borrel

Nederland viert twintig jaar huwelijk tussen mensen van gelijk geslacht. Is de rest van de wereld al om?

Twintig jaar geleden trouwden de eerste paren van gelijk geslacht in Amsterdam. Hoe staat het er nu voor in Nederland? En in de rest van de wereld?

Dolf Pasker en Gert Kasteel traden twintig jaar geleden als eerste homostel ter wereld in het huwelijk.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Dolf Pasker en Gert Kasteel traden twintig jaar geleden als eerste homostel ter wereld in het huwelijk.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Op 1 april 2001, direct na middernacht, sloot de toenmalige burgemeester van Amsterdam, Job Cohen, de eerste huwelijken tussen personen van gelijk geslacht. Twee jaar lang bleef Nederland het enige land ter wereld waar dat mogelijk was. België volgde in 2003. Hoe gaat het nu in Nederland? En volgt de rest van de wereld het Nederlandse voorbeeld?

Sinds die feestelijke nacht in 2001 zijn in Nederland bijna 19 duizend mannen met mannen getrouwd en 21 duizend vrouwen met vrouwen. In Amsterdam zijn 45 op de 1.000 huwelijken tussen mensen van gelijk geslacht, daarna volgen Zandvoort (36) en Nijmegen (35). In steden komt trouwen met mensen van gelijk geslacht meer voor dan op het platteland en in de Biblebelt is deze huwelijksvorm het minst populair, volgens het CBS. In de gemeenten Urk en Woudenberg is maar 1 op de 1.000 bruiloften níét tussen een man en een vrouw, het laagste aantal in Nederland.

Wie mag trouwen, mag ook scheiden. Het CBS onderzocht hoe het nu gaat met mensen die in 2010 trouwden. Van de huwelijken tussen mannen eindigde 14 procent in een scheiding, net iets minder vaak dan huwelijken tussen man en vrouw. Huwelijken tussen vrouwen liepen vaker mis, in 26 procent van de gevallen.

Niet iedereen met de Nederlandse nationaliteit mag trouwen met iemand van hetzelfde geslacht. Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba werd het huwelijk tussen mensen van gelijk geslacht legaal in 2012. Op Aruba, Curaçao en Sint Maarten mogen mannen en vrouwen nog steeds alleen met elkaar trouwen. Wel worden huwelijken erkend die gesloten zijn in andere landen van het Koninkrijk der Nederlanden. Sint Maarten deelt overigens een eiland met het Franse Saint-Martin. Daar mag trouwen met iemand van hetzelfde geslacht wel.

Andere landen

Wereldwijd hebben 31 landen het burgerlijk huwelijk nu opengesteld voor mensen van hetzelfde geslacht, blijkt uit een inventarisatie van Pew Research. Na Nederland en België volgden Canada in 2005 en Zuid-Afrika in 2006. Nog steeds is dit het enige Afrikaanse land deze huwelijksvorm legaal heeft gemaakt. Massachusetts in de VS was Canada voor, maar het duurde nog tot 2015 tot het burgerlijk huwelijk tussen mensen van gelijk geslacht in alle staten van de VS legaal was.

In 2019 sloot Taiwan aan als eerste Aziatische land, in 2020 Costa Rica als eerste land in Midden-Amerika. In Italië en Zwitserland is een partnerschap toegestaan, maar een huwelijk niet. In Zwitserland is in december wel een wet aangenomen die het huwelijk tussen personen van gelijk geslacht mogelijk maakt, maar hierover volgt waarschijnlijk nog een referendum. In Oost-Europa is zelfs een geregistreerd partnerschap tussen mensen van gelijk geslacht vrijwel nergens mogelijk, net als in Vaticaanstad.

Voor veel homoseksuele wereldburgers is een legaal huwelijk nog een verre droom. De Human Dignity Trust, een internationale groep advocaten die strijdt voor gelijke rechten voor iedereen, ongeacht seksuele voorkeur, onderzocht de wetgeving rond ‘homoseksueel gedrag’. In bijna zeventig landen is homoseksualiteit strafbaar, met straffen variërend van boetes tot lijfstraffen en in elf landen geldt zelfs de doodstraf.

null Beeld Volkskrant Infographics
Beeld Volkskrant Infographics
null Beeld Volkskrant Infographics
Beeld Volkskrant Infographics
Meer over