ColumnMartin Sommer

Nederland presteert niks, maar de geruststellende gedachte is dat alles volgens plan verloopt

null Beeld

‘Nog geen vaccin voor bewoners verpleeghuizen’, kopte de NOS. ‘Tienduizenden bewoners van verpleeghuizen krijgen nog geen prik tegen corona. Ze vallen niet onder de definitie verpleeghuisbewoner, die het ministerie van VWS en het RIVM hanteren, maar onder de doelgroep ‘thuiswonend’. Een papieren werkelijkheid, zeggen zorgorganisaties.’ Eerder berichtte de omroep dat in veel verpleeghuizen vijf ronden nodig zijn om alle verschillende risicogroepen te prikken. ‘Dat kan weken, zo niet maanden duren.’

Bent u langzamerhand ook in staat om een bushokje in te trappen, als er even geen socioloog in de buurt is? Iedereen kent wel een 90-jarige die nog geen enkel bericht heeft gekregen, of een huisarts die geen idee heeft wat er van hem wordt verwacht. Op de vraag waarom het prikken zo langzaam gaat, las ik de reactie van iemand van VWS en iemand van het RIVM. Ja, ik word nu uitgelachen, aldus de eerste, ‘maar we hebben precies zoveel prikken gezet als we vooraf hadden bedacht’. De tweede bevestigde dat de vaccinatie ‘voorspoedig’ verloopt. Nederland presteert dus niks, maar de geruststellende gedachte is dat alles volgens plan verloopt.

Iets dergelijks geldt in het groot voor de hele Europese Unie, schrijft The Economist. Europa komt achteraan bungelen met inenten, maar heeft zich daar ogenschijnlijk bij neergelegd. We waren nog niet klaar met het uitlachen van Boris Johnson vanwege de Brexit, en nu hebben die dekselse Britten een enorme voorsprong genomen. Europa gaat zich echt niet met Israël vergelijken, volgens een diplomaat. Hij legde uit dat het idee van ‘met zijn allen gelijk opgaan’ ertoe leidt dat de lidstaten al heel tevreden zijn als ze Bulgarije voor weten te blijven.

Johnson: uitgelachen... Beeld AFP
Johnson: uitgelachen...Beeld AFP

Precies Nederland dus, met de hakken over de sloot en een vijfenhalf is ook over. Men steekt zijn neus in de lucht vanwege de Europese waarden en weer een klimaattop. Maar dan moet er echt iets gepresteerd worden en kun je gewoon vergelijken. En dan heerst dezelfde mengeling van berusting en wanhoop die ook opsteeg uit het hoofdredactioneel commentaar over het trage prikken in deze krant: ‘Niemand is in staat deze starheid te doorbreken.’

De toeslagenaffaire is nog niet verteerd, en nu dit weer. Pieter Omtzigt haalde in verband met het jarenlange zwijgen in de Tweede Kamer uit naar ‘onze kliek in Den Haag’. Die kliek bestaat uit politiek en belangenorganisaties die elkaar over de rug krabben. Men levert kritiek, maar nooit te veel. ‘Je hoort ze nooit keihard zeggen: nu is het afgelopen!’ Kliek klinkt nogal populistisch, maar Omtzigt raakt hier wel een ongemakkelijke waarheid, om te beginnen voor zijn eigen CDA, dat het gepolder van politiek en middenveld heeft uitgevonden.

Rouvoet: heeft er verstand van... Beeld ANP
Rouvoet: heeft er verstand van...Beeld ANP

Ik moest meteen denken aan André Rouvoet (ChristenUnie), oud-minister, nu hoofd van de GGD-koepel. Als ik dit schrijf, heeft hij zich over het dataschandaal nog niet gemeld. Maar een maand geleden had hij het in deze krant over ‘gemakkelijke kritiek’ op de trage vaccinatie, van ‘mensen die er geen verstand van hebben’. Rouvoet heeft er verstand van, hij was ook nog baas van de koepel van zorgverzekeraars. Maar waar al die voormalige politici die belangenclubs aanvoeren vooral verstand van hebben, zijn de telefoonnummers van ministers die iets voor ze moeten regelen, en het op afstand houden van de concurrentie.

Eerder noemde ik op deze plek de Libanees-Amerikaanse geleerde Nassim Nicholas Taleb, die een baanbrekend boek schreef over zwarte zwanen, onvoorziene gebeurtenissen, crises, en wat eraan te doen. De eerste crisis was de uitbraak van de ziekte, de tweede de bestrijding. Samenlevingen die alles tot op de komma nauwkeurig regelen, aldus Taleb, zijn veel kwetsbaarder dan die waar ruimte is voor improvisatie. Dit gebrekkige geprik is een mooi voorbeeld van gedetailleerde regels die in het honderd lopen. Graag haal ik hier even m’n gelijk over het bewierookte maatwerk. De ene 90-jarige is de andere tenslotte niet, met als gevolg verschillende regimes en als eindresultaat dat ze geen van tweeën een prik hebben gezien.

Omtzigt: Haagse kliek... Beeld Hollandse Hoogte
Omtzigt: Haagse kliek...Beeld Hollandse Hoogte

Bij onverwachte gebeurtenissen hoort ook het fenomeen moral hazard, schrijft Taleb. Organisaties die zelf niet blootstaan aan gevaar liften mee op het algemeen belang. In de bankencrisis waren dat de systeembanken die overeind gehouden moesten worden, ditmaal zijn het de koepels en maatschappelijke organisaties die zich breed en dik en onmisbaar maken en het prikken in de weg zitten. Is daar nou werkelijk niets aan te doen, zoals deze krant mismoedig schreef?

Laten we om te beginnen ophouden met de bewieroking van het polderen. Ik las onlangs een ontnuchterend relaas over de geschiedenis van de polder. Ontnuchterend omdat de wortels van onze vaderlandse tolerantie en democratie niet in het polderwezen gezocht moeten worden, zoals iedereen denkt. Menig dijkgraaf hield het eigen waterschap droog door het boezemwater naar de buren te pompen. Het zijn de bazen van het neocorporatisme die innig tevreden zijn met de onafzienbare vergadercultuur. Dit is een goed moment om eens duchtig te wieden in het middenveld en overlegtafels in soorten en maten.

Meer over