OPINIEFeiten voor bij het Skypen

Nederland is weinig corrupt, maar dat is geen reden om achterover te leunen

Koester de rechtsstaat, zei de koning op 4 mei. Hoe staat die van ons er voor? En hoe corrupt is Nederland in vergelijking met andere landen?

Beeld Volkskrant Infographics / Bart Mijnster

De koning waarschuwde tijdens zijn toespraak op 4 mei nog maar een keer om ‘onze vrije, democratische rechtsstaat te koesteren en te verdedigen. Want alleen die biedt bescherming tegen willekeur en waanzin’. Maar hoe goed staat onze rechtsstaat er eigenlijk voor? Kunnen we nog iets leren van andere westerse landen? En is er al enige verbetering te zien bij de dictatoriale landen waarover we ons altijd druk maken? Als de rechtsstaat onderwerp is van de wekelijkse skypeborrel, welke feiten dient u dan paraat te hebben?

Voor een oordeel baseren we ons op de resultaten van het jaarlijkse onderzoek van Transparency International naar de mate van corruptie in een land. Geen eenvoudig onderzoek. Aan een regering vragen hoe corrupt ze is, lijkt geen geschikte methode. Transparency International lost dat op door experts en zakenmensen te ondervragen, en zet 180 landen op een schaal van 1 (heel corrupt) tot 100 (geen corruptie).

Het zal u niet verwonderen dat Nederland best een hoge score heeft: het staat op de achtste plek. Er is wel sprake van enige verslechtering. De score daalde in 5 jaar tijd van 84 naar 82 punten. De hoofdoorzaak van de daling is dat de banden tussen het zakenleven en de politiek wat sterker zijn geworden, wat het risico op onterechte beïnvloeding groter maakt.

De koning en zijn onderdanen hoeven zich overigens nog niet echt zorgen te maken, want de gemiddelde score van alle landen in de wereld bedraagt 43 punten. Somalië staat het laagst in de ranglijst met 9 punten.

Als Nederland zich wil verbeteren, moeten we op bezoek in Denemarken. Het kleine Scandinavische land staat al enkele jaren bovenaan in de ranglijst. Ook Noorwegen, Zweden en Finland staan hoog in de lijst. Denemarken moet de eerste plaats dit jaar wel delen met Nieuw-Zeeland.

Binnen de westerse wereld zijn er opmerkelijk grote verschillen. Landen in de EU en West-Europa scoren het hoogst, maar halen gemiddeld toch maar 66 punten. Landen als Polen (58 punten), Italië (53 punten) en Bulgarije (43 punten) trekken de score flink omlaag. Ook over Griekenland valt nog veel te mopperen. Toch is hier wel een lichtpuntje zichtbaar, want de Grieken wisten in acht jaar tijd de score van 36 naar 48 punten te brengen.

De verandering van de corruptiescore is interessant. Dat de politici in sub-Sahara-Afrika het meest gevoelig zijn voor omkoping, zal u niet verbazen. Maar het is hoopgevend dat een land als Guyana in Zuid-Amerika 12 punten weet te stijgen.

Canada en Australië moeten juist op hun tellen passen. Australië maakte van alle 180 onderzochte landen de grootste duikeling door, van 85 naar 77 punten sinds 2012. Over Malta maakt de organisatie zich grote zorgen na de moord op journalist Caruana Galizia.

Ook Nederland, Denemarken en de andere landen aan de top van de lijst kunnen niet geriefelijk achteroverleunen, vindt Transparency International. In eigen land is corruptie dan weliswaar grotendeels uitgebannen, maar over het gedrag van ondernemers over de grens is de organisatie niet te spreken. Witwassen en corruptie in het verre buitenland worden onvoldoende aangepakt door de politiek. Dus mocht u tijdens het skypegesprek plannen bedenken om de corruptie in de wereld uit te roeien, kunt u best weer eens het befaamde vingertje richting het internationale bedrijfsleven heffen.

Meer over