Columnkustaw bessems

Nederland is al lang geen kampioen regelen meer en dat doet pijn

null Beeld

Gek hè, om in een land in verval te wonen? Velen van ons zijn er nog niet aan gewend. Het verraderlijke is: het functioneert hier relatief ook nog steeds niet heel slecht.

Maar ook niet goed meer.

Het nieuws lijkt momenteel wel een shocktherapie om Nederlanders uit de waan te bevrijden dat je hier van de overheid op aan kunt. Onderzoeksplatform Investico bracht van de week een reconstructie van de vaccinatiecampagne. We hebben het allemaal zien gebeuren en toch moet je de conclusie een paar keer lezen, wil je die goed tot je laten doordringen: ‘Maandenlang herhaalde de minister dat hij ouderen en kwetsbaren voorrang geeft, maar in werkelijkheid deed hij het tegenovergestelde. De eerste prikken gingen niet naar de groepen die het meeste gevaar liepen om te sterven, maar naar hen die het hardst schreeuwden.’ En wel door een effectieve lobby, onder meer van de doorgedraaide talkshowdokters Kuipers en Gommers.

Het was de week van de verdwenen miljarden. Een overheid die u en mij keihard straft als we eens een bonnetje niet kunnen overleggen, kan zelf van negen miljard niet duidelijk maken waar die is gebleven. Het voor de hand liggende verweer kwam van minister De Jonge: het was crisis, alle hens aan dek. Nu had de Algemene Rekenkamer, die de onrechtmatige uitgaven vaststelde, juist die smoes tevoren ontzenuwd. Wat hier misging, kwam niet door de coronacrisis. Het ministerie van Volksgezondheid, de grootste boosdoener, werd de afgelopen twintig jaar al zeventien keer gewaarschuwd dat de uitgaven een janboel zijn.

De Rekenkamer keek ook nog even hoe het is met de organisatie die binnen de Belastingdienst de slachtoffers van het toeslagenschandaal moet helpen. Waardoor duurt dat zo lang? Welnu, die club blijkt druk met vergaderingen over de missie van de organisatie, stakeholdermanagement en teambuildingsessies.

‘Ons zelfbeeld is dat we in Nederland organisatorisch en financieel heel sterk zijn’, aldus president van de Algemene Rekenkamer Arno Visser. ‘De werkelijkheid is dat ons apparaat in sommige opzichten 19de-eeuws is.’

Een pijnscheut door zijn hoofd. Zo omschrijft topambtenaar Bernard ter Haar op zijn blog dat inzicht. Hij hoorde iemand iets zeggen dat hij vroeger ook zei: dat het Nederlandse openbaar bestuur tot de beste van de wereld gerekend mag worden. De pijn kwam door het niet meer te onderdrukken besef: ‘Het is niet meer waar!’ De woningcrisis, de achteruitgang in het onderwijs, de trage verduurzaming, Ter Haar kan het lijstje uitbreiden, stelt vast dat Nederland al twintig jaar elke grote kwestie voor zich uit schuift en trekt de pijnlijke conclusie: ‘De Nederlandse overheid heeft deze eeuw nog niets substantieels tot stand gebracht.’

Of ja: ‘Budgetdiscipline misschien. Maar dat is toch eerder een middel dan een doel.’

Kunnen we verwachten dat het tij binnenkort keert? Eenvijfde van de Kamerzetels is veroverd door partijen die terecht worden uitgesloten om hun antirechtsstatelijke karakter. Kiezers hebben met de VVD de partij het grootst gemaakt die zestien van de twintig prestatieloze jaren regeerde, waarvan tien als grootste partij, nog altijd onder leiding van de man die het afgelopen decennium hoofdverantwoordelijke was. En als coalitie wordt nu het vaakst genoemd: VVD, CDA, D66 en PvdA, eventueel aangevuld met GroenLinks.

Oftewel: het land stemt overwegend rechts, maar er zou dan een coalitie over links komen. Met een dominante rol voor Ruttes VVD, die gezien zijn staat van dienst de prestaties van de overheid niet zal verbeteren. Vermoedelijk gevolg: verdere versplintering in het midden en op links, meer radicalisering op uiterst rechts.

Krijgen we in elk geval nog even tijd om te wennen aan dat verval. Four more years!

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Meer over