columnmax pam

Navalny is een held. De vraag is welke status als Russische schurk Poetin gaat bereiken?

null Beeld

In De donkere kamer van Damokles laat Willem Frederik Hermans de verzetsman Labare uitleggen dat in het verzet geen plaats is voor romantiek. Labare zegt dan: ‘Helden hebben wij niet nodig. Wat is een held? Iemand die straffeloos onvoorzichtig is geweest.’ 

In mijn ogen is de Russische dissident Aleksej Navalny ontegenzeggelijk een held, maar wel een held die jegens zichzelf onverantwoorde risico’s heeft genomen en wiens onvoorzichtigheid in elk geval niet straffeloos is gebleven. Bij terugkomst in Rusland werd hij meteen gearresteerd en hij zit nu dertig dagen in voorarrest, wat voor iemand die net is hersteld van een vergiftiging geen pretje kan zijn. Poetin en zijn onderknuppels staan nu voor de keus: moeten zij Navalny alsnog dood maken – langzaam of liever snel, dan ben je er tenminste vanaf – moeten zij hem langdurig opsluiten, moeten zij hem een halve vrijheid gunnen met voortdurende pesterijtjes, of moeten zij hem onder de ogen van de westerse pers zijn gang laten gaan, met als risico dat de oppositie in Rusland nog verder aanzwelt?

Tegenover helden staan schurken en het antwoord op de voorgaande vraag zal bepalen tot welke categorie schurken wij Poetin voortaan kunnen rekenen. Daarover straks.

Navalny had natuurlijk ook de keus. Hij had in Duitsland kunnen blijven en daar als criticaster van het regime een tamelijk comfortabel leven kunnen leiden, ongeveer zoals Kasparov in Manhattan. Hij had zijn terugkeer tot de zomer kunnen uitstellen, want dan zullen mensen eerder geneigd zijn op straat te demonstreren. Maar Navalny nam het vliegtuig, terwijl de sneeuw nog op de straten van Moskou lag. Hij ging, hij kon niet anders. En hij nam zijn vrouw Julia mee, in niet mindere mate een heldin, aangezien ook haar lot niet te benijden valt. Wellicht verdwijnt ook zij voor een langere tijd achter tralies. In het beste geval groeit zij uit tot de weduwe van, of tot de vrouw van een gevangen martelaar, ongeveer zoals de uit Belarus verdreven Svetlana Tichanovskaja, die tegen wil en dank de leider werd van het verzet.

Door hun idealisme, hun geëxalteerdheid en door hun koppig opgeheven hoofden zouden de Navalny’s personages kunnen zijn die zo uit een roman van Dostojevski zijn weggelopen. Maar hoeveel Russen zien Aleksej en Julia als ware helden? Rusland heeft ook een andere kant in de figuur van Grigori Aleksandrovitsj Petsjorin, de hoofdpersoon uit Lermontovs beroemde roman (1840): Een held van onze tijd. De titel is ironisch, maar toch. Deze Petsjorin is een misselijke vent, die vrouwen probeert te verleiden door ze te vernederen en aan wiens cynisme geen einde komt. Hij is symbool geworden voor wat in Rusland ‘de nutteloze’, of ook wel ‘overbodige mens’ wordt genoemd. Niet lang na Petsjorin zou Oblomov worden geboren, de grootste luiaard uit de literatuur.

Na zijn arrestatie werd Navalny onmiddellijk naar een rechtbank gebracht. De rechter van dienst was Elena Morozova. Denk niet dat een vrouw eerder genade voor recht zal laten gelden, want een rechter in Rusland volgt rechtstreeks de instructies van boven, in dit geval niet van God maar van Poetin, wat ongeveer hetzelfde is. Een Russische rechter die onafhankelijk oordeelt, zet zijn of haar leven op het spel. Ontslag en excommunicatie volgen onvermijdelijk en daarnaast vervallen de lucratieve neveninkomsten die een Russische rechter ontvangt van allerlei frauduleuze partijen. Als een beklaagde zeven jaar voorwaardelijk krijgt opgelegd, en dus niet het gevang in hoeft, weet iedere Rus genoeg.

Navalny wist dat dit ging gebeuren. Zodra hij de handboeien om kreeg, verscheen zijn video online over Poetins paleis met de gouden wc-borstel van 17 duizend euro en die al even bespottelijke gouden toiletrolhouder, om van die gouden pispot maar te zwijgen. Navalny weet ook dat hij vanuit het westen weinig concrete steun kan verwachten. Zijn dood zal even een schok teweeg brengen, maar Duitsland zal er de noordelijke gaslijn niet voor laten. Toen Khashoggi in opdracht van de Saoedische kroonprins onder de neus van de wereld werd gewurgd, zei Trump ook: ‘Jammer, maar America first’. En de Nederlandse regering liet Maxima gezellig kouten met de kroonprins, de moordenaar.

Voor Poetin worden het lastige, maar ook mooie tijden. Welke status als Russische schurk gaat hij bereiken? Stalin zal hij niet evenaren, maar Beria kan hij voorbij. In het klassement der Russische schurken ligt hij al ver voor op Boedjonni, Dzerdzinski, Froenze, Zjadanov en Krylenko, om er slechts een paar te noemen. Op Poetin is inmiddels het oude volkswijsje van toepassing, dat altijd over Lenin werd gezongen: De Tsaar stierf in God/ Lenin stierf in de stront.

Mocht Poetin dit overkomen, dan krijgt hij er wel een gouden pleeborstel bij.

Meer over