Opinie

Mogen Vlamingen misschien ook een vertaler leveren voor gedicht van Amanda Gorman?

De discussie over de vertaling van het gedicht van Amanda Gorman raakt ook een ander teer punt. Want Vlaamse schrijvers – én lezers – worden weer meteen vergeten, stelt Geert Hoste.

Amanda Gorman buigt als ze net klaar is met haar voordracht bij de inauguratie van president Joe Biden. Beeld Getty Images
Amanda Gorman buigt als ze net klaar is met haar voordracht bij de inauguratie van president Joe Biden.Beeld Getty Images

Met tranen in mijn ogen heb ik gekeken naar het optreden van Amanda Gorman tijdens de eedaflegging van Joe Biden, eind januari. Het was een plezier voor het oog, greep naar de keel en sloeg om het hart. Gorman, een jonge vrouw die haar eigen gedicht vertolkte op een van de indrukwekkendste podia van de hedendaagse retoriek: het podium dat om de vier jaar wordt opgetrokken voor de inauguratie van de president van de Verenigde Staten van Amerika.

Historisch en los van de inhoud gezien, zijn dit de Olympische Spelen van de retoriek. Amerikanen hebben de voorbije eeuwen als geen ander het in het openbaar spreken geperfectioneerd op een manier waarvan de oude Grieken droomden. De teksten zijn een feest van logos, ethos en pathos. De voordrachten zelf zijn vaak hoogtepunten van techniek, ethiek en esthetiek. Bij Amanda Gorman kwam het allemaal samen. In 2021 ging zij met de gouden medaille lopen.

De tekst van The Hill We Climb wordt nu in het Nederlands vertaald. Uitgeverij Meulenhoff mag die tekst uitgeven en gaf de vertaalopdracht aan Marieke Lucas Rijneveld. Daar kwam protest op van activiste Janice Deul. Ze stelde de vraag ‘Waarom niet kiezen voor een literator die – net als Gorman – een spoken word artist is, jong, vrouw én: unapologetically Black?’ en ‘We zijn blind voor het spoken word-talent in eigen land.’

Kweekschool voor presidenten

Daar wil ik een tegenargument op formuleren. Om het even bij de oude Grieken te houden, Aristoteles zou Meulenhoff gelijk geven: Nederlandstalige lezers zijn het meest gebaat bij de beste vertaling, dus moeten we kiezen voor de beste vertaler. Dan is de keuze voor Rijneveld niet mis. Maar Amanda Gorman mocht haar voorstelling geven omdat ze naast schrijfster en performer ook gekleurd én jong is. En dan heeft Janice Deul een punt als ze Meulenhoff aan de oren trekt met haar Black Lives Matter-standpunt. Zo zwart-wit is dit immers niet, want Gorman studeerde af aan Harvard, de kweekschool voor presidenten, witte en Obama.

De oproep voor positieve discriminatie van Deul, gaat mij niet ver genoeg. De Nederlandse activiste stelt een handvol zwarte, min of meer jonge, vrouwen voor. De meesten ken ik niet, maar dat zal de pret niet bederven. Maar in haar oproep ‘We zijn blind voor het spoken word-talent in eigen land’ schuilt een vorm van discriminatie. Waarom moet dat talent gezocht worden in ‘eigen land’, lees Nederland?

Deul kijkt alleen naar Nederlandse literatoren. Alsof er in Vlaanderen geen Nederlandstalige jonge gekleurde vrouwen wonen en werken die rad van tong en pen zijn. En nu ik toch op dreef ben: ook uitgeverij Meulenhoff kijkt gemakshalve niet verder dan de eigen Nederlandse portefeuille.

Vlaamse schrijvers, spoken word performers én lezers zijn voor de uitgevers aan de grachtengordel al langer de verworpenen van het Nederlandse taalgebied.

Geert Hoste is een politiek cabaretier (en spoken word artist) uit Vlaanderen.

Meer over