Migrantencrisis toont Europa zonder ideeën

Terwijl Fransen en Britten elkaar met verwijten bestoken, ziet columnist Roger Cohen een algehele Europese crisis.

Roger Cohen in The New York Times
null Beeld AFP
Beeld AFP

Europa zit klem tussen zij die naar binnen willen, zij die weg willen, en zij die het willen slopen. De binnenkomers zijn wanhopig, de vertrekkers boos, en de slopers zwaaien met vlaggen. Zo is, voor het eerst in haar bestaan, de kans op uiteenvallen van de Europese Unie van 28 landen groter dan die op verdere integratie.

Een Europa dat vrede kent en bijna geen grenzen is de grote prestatie van de tweede helft van de 20ste eeuw. Dat je moeiteloos van Duitsland naar Polen kunt zonder je de miljoenen in te denken die hier tot zeventig jaar geleden zijn afgeslacht, illustreert de prestatie. De EU is het saaiste wonder ooit.

Desintegratie

Dit Europa wordt niet direct bedreigd door desintegratie. Maar het ontrafelt. Laten we beginnen met zij die naar binnen willen. Zij hebben niets te verliezen. Aan het eind van hun odyssee dringen ze door tot de Kanaaltunnel, daarmee een eeuwige kwaal - Frans-Britse frictie - versterkend. Ze hebben de woede van The Daily Mail opgeroepen, die denkt dat het tijd is het leger in te zetten.

Maar dat zal niets oplossen. De wanhopigen in Calais zijn onderdeel van een groter fenomeen. Meer dan honderdduizend vluchtelingen of migranten hebben Europa dit jaar via de Middellandse Zee bereikt. Een niet onbelangrijk aantal is verdronken.

Europa heeft vooral zijn schouders opgehaald. We zien kortzichtigheid in 28 verschillende uitvoeringen. Er is geen eenheid, geen doel. Na veel debat kwamen de Europese leiders overeen de 'last' te delen van het schamele aantal van 40 duizend vluchtelingen.

Meer dan 3,5 miljoen vluchtelingen zitten nu in Jordanië, Turkije en Libanon - landen die veel minder welvarend zijn dan Europese naties. De schande van een continent staat geschreven in de misère van de migranten. Waar is de stem van de staatsman die uitstijgt boven het kleinzielige koor van de bekrompen calculaties?

Brexit

Zeker, er zijn excuses. De werkloosheid is hoog. Het profiteren van uitkeringen waar je niet voor betaald hebt roept woede op. Maar dat zijn niet de redenen. De migranten, hoewel het er veel zijn, kunnen worden geabsorbeerd door een gemeenschap van meer dan een half miljard mensen. Wat nodig is, is een legale route voor migranten - en de politieke vastbeslotenheid om opnieuw in een can-do Europa te geloven.

Groot-Brittannië, dat zich bedreigd voelt door een 'zwerm' migranten, zoals premier Cameron het uitdrukte, is ook het land dat de EU dreigt te verlaten. Dat zou slecht zijn voor beide partijen. Maar gebrek aan een gecoördineerde Europese aanpak speelt voorstanders van een Brexit in de kaart.

De mogelijke sloper heeft duidelijke doelen: een Europa verzwakt door de opkomst van rechtse en linkse anti-immigratiepartijen, versplinterd in de Griekse periferie, besluiteloos over zijn oostelijke buren, en moreel in verval terwijl Moskou en Peking de toekomst van Eurazië overdenken. Zijn naam is Vladimir Poetin. Hij heeft ideeën. Europa, op dit moment, niet. Dat is gevaarlijk.

Als het niet ging om echt lijden en heuse economische verstoring die optreedt, dan zou de situatie rond Calais vooral op een farce lijken. Een paar honderd wanhopige (of opportunistische) zielen hebben een van de centrale handels- en transportroutes tussen twee van 's werelds grootste economieën behoorlijk verstoord. Het zal toch niet buiten het kunnen van de mens liggen - zelfs niet de Franse socialistische mens - om deze situatie snel op te lossen en het verkeer over het Kanaal weer op gang te krijgen?

Deportatiedilemma

Dat heeft niets te maken met de vraag wat je op termijn doet aan illegale migranten. Het gaat erom ze op korte termijn weg te houden van de vervoersroutes terwijl je ondertussen nadenkt over hoe je Europa's collectieve deportatiedilemma kunt oplossen. Helaas wordt het steeds duidelijker dat het Frankrijk aan de wil of het vermogen ontbreekt om op te treden.

Wellicht is de tijd aangebroken om de Britse operatie op Frans territorium uit te breiden, zo nodig door Brits personeel te sturen om een duidelijk cordon te maken rond de belangrijkste vervoersroutes. Dat zou de Britse belastingbetaler geld kosten, maar de rekening moet mede betaald worden door Frankrijk, omdat het falen van de Franse staat aan de basis staat van zo'n ingreep.

Dit is geen 'Klein Engeland'-nationalisme, maar een test van de beginselen waarop de EU heet te rusten: een interne markt met vrij verkeer van goederen (en EU-burgers).

Ondanks de enorme frustratie hier, heeft David Cameron tot dusver opvallend ingetogen gereageerd, zelfs ten overstaan van de licht hysterische kritiek op zijn onschuldige opmerking over 'zwermen mensen' die Groot-Brittannië proberen binnen te komen. Zijn karakteristieke kalmte is prijzenswaardig, maar de groeiende ergernis in dit land over het flagrante falen van onze buren moet beantwoord worden.

Anders biedt de Calais-crisis nog meer kansen aan Nigel Farage en anderen die vinden dat Groot-Brittannië de EU moet verlaten om zijn grenzen onder controle te kunnen krijgen.

Engeltjes

De argumenten die Parijs en Londen gebruiken in wat wel de 'migrantencrisis' genoemd moet worden, laten je in mijmeringen achter. In plaats van zich uit te spreken over de oorzaken van het fenomeen, hebben ze het over de gevolgen. Wat duidelijk niets oplost. Zolang de Europeanen in die houding blijven steken, zullen drama's zich herhalen. In Calais, of elders.

David Cameron vindt de situatie 'zorgelijk'. Als de bewoner van Downing Street 10 de stroom migranten over het Kanaal wil doen opdrogen, kan hij dat. Hij hoeft alleen af te kondigen dat een identiteitskaart voortaan verplicht is in Groot-Brittannië en dat zwart werken zwaar bestraft zal worden. Dat laatste probleem heeft hij zelf al publiekelijk erkend, hij hoeft alleen nog de daad bij het woord te voegen.

Frankrijk, waarvan Michel Rocard vroeger zei dat 'ze niet alle misère van de wereld kan opvangen', zou dat ook moeten doen. Net zo aantrekkelijk als Groot-Brittannië, zij het niet zozeer vanwege groei en werkgelegenheid maar vanwege zijn sociale prestaties, durft ook Frankrijk geen signalen af te geven die migranten ervan zou afschrikken hier hun geluk te beproeven. Het tegendeel gebeurt, ondanks de krachtige taal van premier Valls tegen de 'engeltjes' van de Parti Socialiste.

Waarom beklaagt minister Cazeneuve zich over het gebrek aan veiligheidsmaatregelen van Eurotunnel zonder zelf maatregelen te nemen om migranten van de passage af te houden? Zijn wijze raad zou hij eerst op zijn eigen immigratiebeleid moeten richten, dat elke dag bewijst dat weinig mensen overtuigd worden niet naar Frankrijk te komen.

David Cameron vindt de situatie 'zorgelijk'. Beeld anp
David Cameron vindt de situatie 'zorgelijk'.Beeld anp
Meer over