CommentaarSander van Walsum

Met het verdwijnen van Zwarte Piet luwt hopelijk ook de cultuurstrijd

Aanhangers van anti-islambeweging Pegida, verkleed als de traditionele Zwarte Piet, demonstreren voor het behoud van Zwarte Piet. Beeld ANP
Aanhangers van anti-islambeweging Pegida, verkleed als de traditionele Zwarte Piet, demonstreren voor het behoud van Zwarte Piet.Beeld ANP

De tendens tekende zich al geruime tijd af: Zwarte Piet verliest terrein. Verrassend is vooral de snelheid waarmee die ontwikkeling zich, blijkens een peiling van onderzoeksbureau I&O Research, voltrekt. Slechts 39 procent van de Nederlanders zou nog prijs stellen op het behoud van Zwarte Piet. Vier jaar geleden gold dat nog voor 65 procent van de bevolking. Inmiddels gaat 51 procent van de Nederlanders ervan uit dat Zwarte Piet over tien jaar helemaal uit het straatbeeld zal zijn verdwenen. Steeds meer mensen juichen dat toe.

Zo lijkt een eind te komen aan een ‘invented tradition’ die stamt uit het midden van de negentiende eeuw, en die sinds een jaar of tien het middelpunt vormt van een controverse waarvan de toonzetting vooral werd bepaald door de felste voor- en tegenstanders van Zwarte Piet. Te hopen is in elk geval dat nu ook een einde komt aan deze felle cultuurstrijd, die zo slecht paste bij het kinderfeest dat Sinterklaas heet te zijn.

Het ‘zwartepietendebat’, eigenlijk een eufemisme, gaf uitdrukking aan de moeite die het veel mensen kost om zich te voegen naar de werkelijkheid van een samenleving die de laatste decennia ingrijpend van kleur en samenstelling is veranderd. In eerste instantie vonden zij de kritiek op Zwarte Piet vergezocht, maar gaandeweg groeide het begrip voor de bezwaren van de tegenstanders. Premier Mark Rutte heeft eerder dit jaar een persconferentie benut om te vertellen hoe die ontwikkeling zich bij hem heeft voltrokken.

Wat een ‘verlieservaring’ was voor de een, was voor de ander een poging om aansluiting te vinden bij de ‘nationale cultuur’. Die cultuur is niet statisch. Ze beweegt mee met wisselende omstandigheden. Ooit is Zwarte Piet er als nieuwe folklore (en als pedagogische innovatie) deel van gaan uitmaken. Nu ondergaat hij een cosmetische verandering die nochtans betekenisvol is.

De Sinterklaastraditie heeft daarmee slechts van haar vitaliteit blijk gegeven. Of, zoals een van de deelnemers aan de peiling van I&O Research het uitdrukte: ‘Ik hoop het feest ook nog met mijn eventuele (achter-) kleinkinderen te kunnen vieren.’

Meer over