Columnkustaw bessems

Met de stukgelopen formatie komen we goed weg. Het was een misbaksel geworden

null Beeld

We schijnen het reuzestom te moeten vinden, maar ik ben opgelucht dat ze er niet aan zijn begonnen. VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks. Wat een misbaksel zou hier in de maak zijn geweest.

Ja, het land moet bestuurd worden. Maar er is ook een ander belang: dat burgers zich vertegenwoordigd weten. Voor hun vertrouwen is nodig dat zij enige relatie ervaren tussen hun stem en de gebeurtenissen op het Binnenhof. Hun absolute zin hoeven zij niet te krijgen – dat kan uiteraard niet, hoera voor compromissen – maar zonder een minimum aan herkenbaarheid en logica gaat het niet.

De spiraal waar dit land in zit: middenpartijen worden kleiner, een flankpartij kruipt bij het midden, een nieuwe flankpartij ontstaat of groeit, middenpartijen worden nog kleiner, weer een andere flankpartij is nodig voor een meerderheid. Enzovoorts.

Reëel bestaande politieke verschillen laten relatief oude partijen over aan hun doorgaans jongere, fellere broertjes en zusjes. Onder het mom van verantwoordelijkheid nemen, maar in feite uit lijfsbehoud, bang om het in de oppositie tegen die radicalere verwanten af te leggen en hopend dat kabinetsdeelname, naar een onbewezen Haags cliché, meer ‘herkenbaarheid’ oplevert.

Dit patroon moest een keer worden doorbroken.

Want die politieke verschillen zijn er en doen ertoe, wat de notabelen Tjeenk Willink en Hamer u ook op de mouw proberen te spelden.

Tjeenk Willink liet zich van de week weer eens bezorgd interviewen. Helaas wordt hij altijd met onverholen bewondering en een beetje vertederd bevraagd, als Sinterklaas die uit het grote boek komt voorlezen, waardoor zijn eigen dubieuze rol onderbelicht blijft.

In deze formatie heeft hij geprobeerd met de mantel der liefde te bedekken dat D66, CDA en ChristenUnie een motie van afkeuring hadden gesteund tegen VVD-leider Mark Rutte en de hele rest van de Kamer een motie van wantrouwen. Dat was gebeurd nadat Rutte had geprobeerd het kritische Kamerlid Pieter Omtzigt onschadelijk te maken met een functie elders en daarover was blijven liegen. De verstoorde verhoudingen en het gebrek aan geloofwaardigheid liet hij zo tijdens de formatie dooretteren.

In een poging daaromheen te werken, stelde Tjeenk Willink voor de vraag ‘wie met wie’ over te slaan en te formeren ‘vanuit de inhoud’. Klinkt prachtig, maar onderhandelen is een kwetsbaar proces waarin je bereidheid moet tonen om op sommige van je eigen standpunten toe te geven. Dat doe je niet tegenover iemand met wie je nog niet eens de basisafspraak hebt dat je het in principe met elkaar wilt gaan proberen.

Voor een ouderwetse regent als Tjeenk Willink is moeilijk te begrijpen dat niet alle verstandige mensen de wereld willen inrichten zoals hij. Voor de polderveteraan Mariëtte Hamer evenmin. Iedereen praat haar nu na dat de formatie op de inhoud niet had hoeven stuklopen. ‘De oplossingen voor de grote problemen in Nederland liggen vrij voor de hand’, zei ze zelfs. Maar VVD en D66, twee liberale partijen en het zogenaamde motorblok van een volgende coalitie, konden in hun gezamenlijke stuk niet eens iets opnemen over een van de grootste vraagstukken, de stikstofcrisis. De een wil namelijk natuurgebieden offeren en de ander de veestapel halveren. Politieke strijdpunten dus, keuzen die ertoe doen in echte levens van echte mensen.

Hamer rouwt om het uiteenvallen van het ‘brede midden’. De term alleen al, brr. De VVD is de partij van Hans Wiegel en Frits Bolkestein, GroenLinks die van Ria Beckers en Mohammed Rabbae. Dat het normaal is geworden om die samen op een hoop te gooien, mede daardoor zitten we in deze penarie.

Meer over