CommentaarIndonesische onafhankelijkheidsoorlog

Met betrekking tot de oorlog in Indonesië weten we genoeg: dat hij niet gevoerd had moeten worden

Het besef dat de oorlog in Indonesië niet gevoerd had moeten worden, is er allang. Nu de excuses nog.

14 september 1946: aankomst van de Commissie-Generaal voor Nederlands Indië op het vliegveld Kemajoran (Batavia).Beeld ANP

Al decennia is Nederland verwikkeld in een proces dat langzaam toe beweegt naar excuses voor het militair geweld waarmee het na 1945 heeft geprobeerd zijn gezag in Indonesië te herstellen. Het voortschrijdend inzicht komt tot uiting in de uiteenlopende namen waaronder het conflict is geboekstaafd: eerst als politionele actie(s), vervolgens als dekolonisatieoorlog en de laatste jaren vaak als Indonesische onafhankelijkheidsoorlog.

Gaandeweg is ook het oordeel over het Nederlandse optreden in zijn voormalige kolonie strenger geworden. Eerst werd, niet eens volmondig, van excessen gesproken – mede om de Nederlandse oorlogsveteranen, die meenden slechts hun plicht te hebben gedaan, niet te veel voor het hoofd te stoten. Daarop volgde de erkenning dat Nederland in Indonesië ‘aan de verkeerde kant van de geschiedenis’ had gestaan. Dat inzicht leidde tot excuses voor bepaalde gewelddaden, maar niet voor het feit an sich dat Nederland de Indonesische onafhankelijkheid heeft bevochten. Laat staan tot de expliciete erkenning dat Indonesië niet pas onafhankelijk werd in 1949, bij de officiële soevereiniteitsoverdracht, maar al op 17 augustus 1945.

Het staatsbezoek dat koning Willem-Alexander en koningin Máxima momenteel aan Indonesië brengen – bijna 75 jaar na de ‘Proklamasi’ van de onafhankelijkheid – zou een passende gelegenheid zijn voor het uitspreken van ongeclausuleerde excuses. Het feit dat Indonesië daar niet op aandringt, zou zo’n gebaar nog passender maken.

Er is weliswaar nog een wetenschappelijk onderzoek gaande naar de gebeurtenissen tussen 1945 en ’49 dat ongetwijfeld nog veel nieuwe feiten en inzichten aan het licht zal brengen – ook over wandaden aan Indonesische zijde, zoals de zogenoemde Bersiap (de moord op vele duizenden Nederlanders en Indische Nederlanders in 1945). Maar dat onderzoek zal naar alle waarschijnlijkheid niet tot de conclusie leiden dat het Nederlands optreden in Indonesië gerechtvaardigd was. Met het aanbieden van excuses hoeft de Nederlandse regering dan ook niet te wachten tot volgend jaar, als de onderzoekers hun bevindingen presenteren. Met betrekking tot deze oorlog weten we genoeg: dat hij niet gevoerd had moeten worden.

Meer over