Opinie

Merkel moet Poetin hardheid tonen

Angela Merkel moet zich tijdens het bezoek van president Poetin aan Berlijn hard opstellen, meent historicus Jan Behrends in een opiniestuk in Die Zeit.

Merkel en Poetin. Beeld epa
Merkel en Poetin.Beeld epa

'Terwijl in Oekraïne en Syrië mensen blijven sterven, krijgt in Berlijn de diplomatie een kans. De Russische president Poetin treft niet alleen de Duitse bondskanselier Angela Merkel maar ook de regeringsleiders van Frankrijk en Oekraïne, François Hollande en Petro Porosjenko.

Het gaat in de eerste plaats om de akkoorden van Minsk die een einde moeten maken aan het conflict in Oekraïne. Maar niet alleen daarover: de Russische militaire interventie in Donbass en in Syrië zijn allang onderdeel van een majeure crisis tussen Rusland en het Westen.

De drie presidenten en de bondskanselier onderhandelen over verdragen die niet uitgevoerd zullen worden. De verdragen houden de fictie in stand dat Rusland niet direct bij het conflict betrokken zou zijn. De Europese diplomatie heeft, waar het de oorlog in Oekraïne aangaat, een aangeboren afwijking. Er werd en wordt verzuimd Rusland te confronteren met het feit dat het handelt in strijd met het volkenrecht. Berlijn en Parijs bleven Moskou als een partner zien met een vergelijkbaar belang bij het oplossen van dit conflict. De afgelopen twee jaar bleek van niet: de Russische heersers houden Oekräine in de tang door militaire operaties in Donbass en de bezetting van de Krim.

Deze verkeerde inschatting hangt samen met een gebrek aan begrip van de binnenlandse Russische politiek. Het Westen hoopte lange tijd dat Moskou zou terugkeren naar de politiek uit de beginjaren van Poetin. Dat gebeurt niet. Het Kremlin zelf heeft een regime change in Rusland bewerkstelligd: de bruggen naar een politiek van autoritaire modernisering en beloften van meer consumptie zijn in 2014 vernietigd. In plaats daarvan kwamen autocratische heerschappij, maatschappelijke mobilisering en repressie.

Deze veranderde uitgangspunten vereisen een agressieve buitenlandse politiek. Het Kremlin heeft de fictie nodig van een voortdurende bedreiging van buiten en een continue aanwezigheid van oorlog en geweld in de media, terwijl het de maatschappij geen enkel civiel project kan bieden.

We moeten ons erop instellen dat het belang van Moskou in deëscalatie gering is. Alleen een verhoging van de kosten van de oorlog maakt indruk. Op grond van deze kennis gaat het erom het hoofd koel te houden, zich niet te laten intimideren en de sancties hun werk te laten doen. Want economische strafmaatregelen zijn op middellange termijn dé manier om zijn agressieve politiek in te dammen. Sancties moet je flexibel inzetten en steeds in onderhandelingen combineren met een aanbod. Het is echter fundamenteel onjuist eenzijdig verlichting toe te zeggen zonder een wijziging in de Russische politiek. Zulk tegemoetkomen wordt als aanmoediging voor verdere escalatie gezien.

Daarom is het onbegrijpelijk dat de Duitse politiek aan een mislukt project als de gaspijplijn Nord Stream 2 vasthoudt. Die brengt een nog grotere energie-afhankelijkheid van Rusland met zich mee, plus een indirecte financiering van het Russische leger die niet in het belang van Europa is. En we moeten ons afvragen of we willen dat onze Mannschaft op het WK van 2018 in een land wil spelen dat al jaren een niet-verklaarde oorlog tegen Oekraïne voert.

Na de barbaarse Russische aanvallen op Aleppo heeft Frankrijk tegenover Moskou een scherpere toon aangeslagen en openlijk van oorlogsmisdaden gesproken. Op hetzelfde moment probeerde Duitsland uitbreiding van sancties te voorkomen. Hier ontbreekt het aan coördinatie.

Twee jaar na het begin van de oorlog in Oekraïne moeten Angela Merkel en François Hollande hun Russische tegenhanger duidelijk maken dat de Russische elite in het conflict met het Westen nog veel te verliezen heeft. Het hameren op het volkenrecht, in Oekraïne en Syrië, zal net zo belangrijk zijn als het aanbieden van een weg uit het isolement. De bijeenkomst in Berlijn kan daar alleen een begin van zijn. Iedere poging tot normalisering van de betrekkingen tussen Rusland en Europa heeft realisme en vasthoudendheid nodig, plus het inzicht dat deze oorlog niet alleen Oekraïne immens schaadt, maar ook Rusland zal destabiliseren.'

Meer over