ColumnMarcia Luyten

Mens en planeet zijn slecht af met de consumptie van zoveel dierlijk voedsel

null Beeld

Sinds PvdA-leider Job Cohen in een tv-interview werd gevraagd naar de prijs van een casino wit, leren politici in campagnetijd de prijzen van brood en melk uit hun hoofd. Verder zijn de meeste politici niet in voedselprijzen geïnteresseerd.

Een liter halfvolle yoghurt van Campina kost 1,29 euro en voor Alpro yoghurt betaal je 3,50 euro. Achter dit prijsverschil schuilt een wereld aan politieke keuzes. Want hoe kan het dat yoghurt die eerst passeert door een koe die soja eet, ruim tweeënhalf keer goedkoper is dan yoghurt gemaakt uit soja zelf?

Die koe heeft behalve gras, mais en soja ook water nodig; zo’n duizend liter voor een pak melk, drie keer zoveel als een liter sojamelk. De koe stoot broeikasgassen uit en brengt met haar mest fosfor en stikstof in de bodem. True Price berekende dat de kosten van de uitstoot van broeikasgassen voor een Nederlandse koe 15 cent per liter bedragen.

De CO2-uitstoot van sojaproductie wereldwijd is hoog omdat amazonewoud wordt gekapt om soja te verbouwen, als veevoer. Nog geen 10 procent van de soja gaat naar vervangers van vlees en zuivel. En de prijs van melk is politiek omdat melkveehouders dag en nacht werken om op elke liter verlies te maken.

Ook de coronacrisis is door voedselpolitiek beïnvloed. Nog nooit waren de maatschappelijke kosten van overgewicht zo hoog. Toen begin 2020 covid-patiënten de ic’s vulden, zagen artsen dat de overgrote meerderheid aan de beademing (soms 80 procent) te zwaar was. Een Groningse ic-arts: ‘Covid-patiënten die géén overgewicht hebben, komen bijna niet op de ic terecht.’

Geen econoom die de prijs van overvolle ic’s becijferde, maar het is economisch, sociaal en psychologisch een schadepost alsof we een oorlog moesten voeren. In 2040 zal bijna tweederde van de Nederlanders te zwaar zijn, meldde deze krant afgelopen maandag. Het meest effectief bij overgewicht is een plantaardig dieet.

Nu is corona een acute crisis, voedselpolitiek gaat ook over langlopende gezondheidsproblemen. Jaarlijks sterven 37 duizend Nederlanders aan hart- en vaatziekten. Laat Campina versus Alpro symbool staan voor dierlijk versus plantaardig eten, dan is het prijsverschil een politiek feit met, opnieuw, grote maatschappelijke gevolgen.

Want dierlijke proteïne vergroot de kans op hartproblemen (plaque in de aderen wordt bevorderd en de bloeddoorstroming verslechtert). Allerlei claims over voeding en gezondheid zijn nog niet wetenschappelijk bewezen, maar over de relatie tussen dierlijke producten en hartklachten is nauwelijks twijfel. Wie plantaardig eet, heeft 55 procent minder kans op hart en vaatziekten.

De grootste langlopende voedselgerelateerde crisis is dan nog onbenoemd. Wereldwijd is driekwart van alle landbouwgrond in gebruik voor veehouderij. Maar dieren zijn inefficiënte voedselproducenten: vlees, zuivel, ei en vis leveren maar 18 procent van alle gebruikte calorieën. Een kwart van onze zoetwaterconsumptie gaat naar de productie van diervoer.

De cijferlawine in de Netflix-documentaire The Gamechangers uit 2018 dendert nog even door, maar het punt is gemaakt: mens en planeet zijn slecht af met de consumptie van zoveel dierlijk voedsel.

Spreken de Tweede Kamer en de staatssecretaris van Volksgezondheid dan nooit over voeding? Jawel, als afgeleide van vervelende dingen die de overheid wil voorkomen, zoals verslaving, drugsgebruik, infectieziekten en ook in dat rijtje: een ongezonde leefstijl. Blokhuis komt met akkoorden en convenanten, weinig wervende bureaucratie die vooral de lobbykracht van de voedselsector uitdrukt. Want uiteindelijk komen die convenanten erop neer dat de sector aan zelfregulering gaat doen. Opeenvolgende schandalen in de vleesverwerkende industrie lieten het succes van die zelfregulering al zien.

Ingrijpen in prijzen doet de regering liever niet. 43 landen voerden een suikertaks in. Die dringt overgewicht onder kinderen terug. Nederland niet, want Blokhuis vertrouwt op zijn Preventieakkoord. Wel beïnvloedde de overheid voedselprijzen in 2017. Toen verhoogde het kabinet de btw op groente en fruit van 6 naar 9 procent.

Laat in de aanstaande verkiezingscampagne casino wit voor wat het is. De gevolgen van wat we eten dwingen tot voedselpolitiek. Want de supermarkt leert: het goedkoopste eten is vet, zoet en zout. En op een markt voor wilde dieren in Wuhan werd het duurste stukje vlees in de geschiedenis van de mens afgerekend.

Verbetering: In een eerdere versie van deze column stond dat de kosten van de uitstoot van broeikasgassen voor een Nederlandse koe 4,50 euro per liter bedragen. Dat klopt niet. De kosten per liter bedragen 0,15 euro.

Meer over