Columnkustaw bessems

Maak eerst het leven maar eens zachter in plaats van de dood

null Beeld
Kustaw Bessems

IJzerenheinig zet D66 door. Al is het wetsvoorstel ‘voltooid leven’ met de grond gelijk gemaakt door de Raad van State omdat het zo onzorgvuldig is. ‘Sinds de oprichting van onze partij werken we aan taboedoorbrekende voorstellen’, liet Kamerlid Paul van Meenen optekenen. Met de wet ‘krijgen ouderen op hoge leeftijd die hun leven voltooid achten de mogelijkheid om met hulp hun leven op een zelfgekozen moment te beëindigen’.

Taboedoorbrekend is het. Alleen gaat hier geen achterhaald religieus dogma aan diggelen, maar de ratio. De feiten zitten in de weg, de praktijk. Juist D66 is hier dogmatisch en wil een ingebeelde zachte dood er koste wat het kost doordrukken.

Want de ouderen waar D66 het over heeft zijn er nauwelijks. Er zijn mensen die zeggen dat ze de mogelijkheid van een zelfgekozen einde een prettig idee vinden. Dat is heel wat anders dan er werkelijk aan toe zijn, blijkt uit onderzoek.

Er zijn wel ouderen, vaak arm, die in de dood willen vluchten. Voor financiële problemen, of eenzaamheid, omdat ze zich een last voor anderen voelen. Het is nu net de taak van een overheid, aldus de Raad van State, om zwakkeren daartegen te beschermen.

Uit dat onderzoek, door Els van Wijngaarden van de Universiteit voor Humanistiek, blijkt ook dat een doodswens vaak grillig is. Die kan minder sterk worden of over gaan, door weer meer met anderen verbonden te zijn. De onderzoekers spraken een man die zei dat hij wel ‘een halve pil van Drion’ zou willen. Alleen voor de winter.

Zulke ingewikkelde gevoelens wil D66 slechts laten toetsen door ‘levenseindebegeleiders’. In een paar gesprekken met een paar maanden ertussen. Officieel zouden deze functionarissen ook moeten nagaan of er andere oplossingen zijn, maar hun titel houdt daar alvast geen rekening mee.

Artsen wijzen op de arbitraire leeftijdsgrens van 75 en vrezen het signaal dat het leven van ouderen minder waardevol is. Alsof die zich moeten verantwoorden als ze géén gebruik maken van deze mogelijkheid. Terwijl er binnen de huidige wetgeving veel kan. Euthanasie is nu al toegestaan bij een opeenstapeling van ouderdomsklachten, waarbij goed wordt gekeken naar het individu.

Het aantal euthanasiegevallen stijgt hard, jaar op jaar met 10 procent, en was vorig jaar – nota bene toen velen stierven door corona – met 7.666 hoger dan ooit. Dat was 4,5 procent van alle sterfgevallen. Voor voorzitter Jeroen Recourt van de commissies die euthanasiemeldingen toetsen reden om de oorzaak te laten onderzoeken. ‘We moeten uitsluiten dat de toename deels komt omdat alternatieven niet goed voorhanden zijn’, zei hij in Trouw. ‘Bijvoorbeeld omdat de zorg in de terminale fase niet goed zou zijn geregeld, of omdat de verpleeghuizen vreselijk zouden zijn.’

Het idee van D66 lijkt sympathiek voor wie zelfbeschikking hoog in het vaandel heeft. Maar verdiep je erin en het is die zelfbeschikking waarover je je zorgen moet maken. Alles wijst erop dat we als samenleving druk om te sterven zouden zetten op een groep die we iets heel anders verschuldigd zijn: het leven zachter maken, in plaats van de dood. Met sociale contacten, voldoende welvaart, aandacht voor zingeving en geestelijke steun.

Het voorstel bestaat ook niet in een vacuüm. Versneld door de pandemie en voortgestuwd door vergrijzing zal er straks voor velen nauwelijks zorg zijn. Is dat de context waarin je de drempel voor zelfdoding door ouderen moet verlagen? Ook nog in een tijd dat het leven zoveel zwaarder wordt voor mensen die toch al geen cent te makken hebben?

D66-leider Kaag zei vorig jaar zeker te weten dat de wet deze regeerperiode wordt aangenomen. De coalitie heeft er niets over afgesproken, want CDA en ChristenUnie zijn tegen, de laatste fel.

De VVD was lang voor – is nu verdeeld – en D66 houdt vol. Logisch vanuit hun liberale tradities, kun je zeggen. Maar de rechtsgeleerde Dorien Pessers en de arts Alfred Sachs schreven in NRC al eens: ‘De burger vraagt hier niet aan de staat om met rust te worden gelaten, maar nodigt de staat uit in zijn intieme levenssfeer: Staat, help mij mijn leven te beëindigen, want ik vind het zelf geen menswaardig bestaan meer.’ Zij waarschuwen dat van wetten een sociale norm uitgaat: het reguleren van suïcide is het normaliseren van suïcide. En het aanbod creëert de vraag, want als de een dat goedje kreeg, waarom de ander niet?

Erg ongemakkelijk is dat de VVD de hoofdverantwoordelijke is voor de uitholling van voorzieningen die verschil kunnen maken in het leven van de ‘doelgroep’. En dat D66 het contact mist met Nederlanders die het minder hebben getroffen. De mensen om wie het gaat zijn meestal niet de senator, psychiater of filosoof die we in de media vanuit mooie huizen zien schetsen hoe ze, omringd door goede zorg en tevreden terugblikkend met hun dierbaren, een punt achter een rijk bestaan zouden willen zetten.

En dus hoef je niet gelovig of conservatief te zijn om te vinden dat D66 dit voorstel in een diepe la moet wegstoppen. Het is genoeg als je wilt voorkomen dat mensen door armoede, eenzaamheid, of gebrek aan goede zorg de dood in worden geduwd.

Waarom is het zo moeilijk voor de overheid om mensen te werven die ergens echt veel vanaf weten? Techneut Bert Hubert werkte voor de AIVD, leverde software aan de overheid en houdt daar nu toezicht op inlichtingendiensten. Aan Kustaw Bessems vertelt hij in de Volkskrant-podcast Stuurloos over kafkaëske vacatures en de hypergevoeligheden waar hij zelf tegenaan loopt:

Meer over