Commentaar

Loekasjenko’s schanddaad schudt Europeanen hopelijk wakker

Alexander Loekasjenko met een Kalasjnikov. Beeld AP
Alexander Loekasjenko met een Kalasjnikov.Beeld AP

Het kost de nodige moeite om de Europese Unie wakker te schudden over wat er gebeurt aan haar oostgrenzen, maar het lijkt president Loekasjenko te lukken. Het ‘kapen’ van een Europees vliegtuig boven Belarussisch grondgebied om er een ongewenste journalist uit te halen, is een schanddaad – en een directe bedreiging van Europese burgers.

De EU moest direct reageren, en doet dat gelukkig ook. Voor Roman Pratasevitsj, die de bescherming genoot van de EU, komt de bezinning helaas te laat. Hij bevindt zich, met zijn Russische vriendin Sofia Sapega, al in de martel­kamers van de Belarussische KGB blijkens de afgedwongen filmpjes waarin zij schuld ‘bekennen’. Er kwamen de afgelopen maanden tientallen van zulke filmpjes langs, voor wie het zien wilde.

Loekasjenko’s daad is een symbool van hoe de EU zich heeft laten gijzelen door naburige autocraten. De afgelopen jaren hebben Oostenrijk, Groot-Brittannië en Duitsland te maken gekregen met Russische aanslagen op tegenstanders. De recente onthulling van Russische sabotage in Tsjechië leidde tot ophef in Praag, maar niet daarbuiten. Wellicht heeft het Loekasjenko aangemoedigd.

De machthebbers in Rusland en Belarus rechtvaardigen hun repressie en agressie steevast door te wijzen naar een monsterlijk westers complot dat deze trotse landen op de knieën wil krijgen. Hoog tijd dat Europese landen daar iets anders tegenover zetten dan politieke appeasement, handel en pijpleidingen. De nieuwe Europese Realpolitik moet erkennen dat de eerste opdracht in dit tijdsgewricht het behoud is van vrijheid – intern door de erosie ervan in landen als Hongarije en Polen aan te pakken, extern door zich niet te laten vernederen door ondemocratische leiders.

Dat betekent: geen overspannen verwachtingen koesteren over je invloed op de situatie elders, maar hard terugduwen als er met je gesold wordt. En staan voor je eigen waarden, ook door veel ruimhartiger open te staan voor Russen en Belarussen die hier bescherming zoeken – of gewoon een studie willen doen.

Belarussen hebben moedig getoond dat ze van Loekasjenko af willen. Zij worden nu door hem gegijzeld. Europa moet zich niet hetzelfde laten gebeuren door assertieve autocraten – hoe ze ook heten. Laat de EU een toevluchtsoord zijn, een baken van hoop, in plaats van een symbool van democratische zwakte. Juist een tijdperk van brutale auto­craten schreeuwt om assertieve, weerbare democratieën.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over