ColumnMartin Sommer

Links laat zijn kiezers al decennia in de steek

null Beeld

De hunkering naar een linkse lente is groot, het realiteitsgehalte minder. Peter Kanne van peilingbureau I&O Research was de aanstichter, met zijn vaststelling dat de som van PvdA en GroenLinks bij verkiezingen groter zou zijn dan de delen. Daar voegden zich denkers bij die wezen op de actualiteit van brood-en-boterthema’s als werk, inkomensverschillen en wonen. Het was één en één is drie, al begrijp ik uit de krant dat er geen gezamenlijke GroenLinks-PvdA-lijst komt. Als ze qua zetels opgeteld de grootste partij worden, zou Klaver of Asscher de premierkandidaat zijn. Dan moeten de andere partijen die optelsom van twee afzonderlijke lijsten wel een goed plan vinden. Het lijkt me net zo’n fata morgana als het idee dat links het initiatief weer aan zich zou kunnen trekken.

Zeker, linkse thema’s te over. Toenemende inkomensverschillen, scherp oplopende huren, weggooibaantjes, het speelt in de hele westerse wereld. Wat ook speelt, is dat het links vrijwel nergens lukt een deuk te maken. Groene partijen wel, dat is waar. Die winnen evenwel niet met brood en boter, maar met postmoderne onderwerpen als klimaat, antiracisme en diversiteit. En ze winnen niet bij de achtergestelden voor wie ze zeggen op te komen, maar bij de bovenste 10 procent.

‘Klasscher’ lijkt net zo’n fata morgana als het idee dat links het initiatief weer aan zich zou kunnen trekken.  Beeld Rhonald Blommestijn
‘Klasscher’ lijkt net zo’n fata morgana als het idee dat links het initiatief weer aan zich zou kunnen trekken.Beeld Rhonald Blommestijn

Daar zit het probleem. De onderste helft gelooft niet dat hun waarden en belangen bij links in goede handen zijn. Zo zijn ook de uitslagen. Frankrijk, Duitsland, Italië, de sociaal-democratie is weg of verschrompeld. Tegelijk is de moeilijkheid om die waarheid onder ogen te zien enorm. Voor de overwinning van Boris Johnson meende links dat Corbyn een goede kans maakte. Nu weer in de VS, zou de progressieve Bernie Sanders het helemaal gaan maken, tot puntje bij paaltje kwam en de behoudende Biden superdinsdag won. De teleurstelling is tastbaar.

Links laat zijn kiezers al heel lang in de steek. Populisten vullen het gat. Deze week gaf Frans Timmermans een demonstratie. Lees het portret in de woensdagkrant van zijn nieuwe rechterhand in Brussel, Diederik Samsom. Die opereert op het grensvlak van GroenLinks en de PvdA, koos voor die laatste partij maar bleef in zijn hart een groene activist – iemand die zich minder bekreunt om de kiezerswil dan om zijn gelijk. Timmermans won de Europese verkiezingen knap voor de PvdA. Nu komt hij met een Europese klimaatwet. Daarvan blijven je vooral de astronomische bedragen bij, plus de ‘totale hervorming van de samenleving’. Met dat geld zal het wel loslopen. Er is niet meer dan 7,5 miljard nieuw geld, voor 27 lidstaten. Des te opmerkelijker de grootspraak en de demonstratieve onvermijdelijkheid. We stellen radicale doelen en als de werkelijkheid niet wil, stellen we de werkelijkheid bij.

Van de klimaatwet van Timmermans blijven je vooral de astronomische bedragen bij, plus de ‘totale hervorming van de samenleving’.  Beeld HH
Van de klimaatwet van Timmermans blijven je vooral de astronomische bedragen bij, plus de ‘totale hervorming van de samenleving’.Beeld HH

Samsom toonde zich in het artikel verbaasd over het groene enthousiasme dat hij aantrof onder de Brusselse ambtenarij. Ik ben minder verbaasd. In Nederlandse gemeentehuizen, waterschappen en provinciebesturen zie je hetzelfde bij de uitvoering van het klimaatakkoord. De mouwen worden opgestroopt, we gaan het land verbouwen, de maakbaarheid is helemaal terug. Allemaal van bovenaf, inclusief de disciplineringsmechanieken voor als burgers, of in EU-verband dwarse lidstaten, weer eens niet mee willen doen.

Ik kwam Gabriël van den Brink tegen, gerespecteerd politiek filosoof. Ik vroeg hem wat hij van de linkse lente dacht. Hij barstte los: links heeft al decennia wat hij een neoliberale agenda noemt, terwijl de wensen en de noden van de grote meerderheid naadloos passen bij het programma van Forum voor Democratie. Hij stuurde de proef van zijn nieuwe boek, Ruw ontwaken uit de neoliberale droom, dat eind deze maand verschijnt. Daarin analyseert hij de cijfers van tien jaar lang kwartaalonderzoeken van het SCP naar het welbevinden van de bevolking.

Wat daaruit opstijgt is een consistente boodschap van onvrede over de liberale consensus bij de bovenlaag, ‘waar de culturele verworvenheden uit de jaren zestig en de economische dynamiek van de jaren tachtig elkaar de hand reiken’. Beleidsmakers stellen verkeerde prioriteiten, zijn met zichzelf bezig, ontbreekt het aan vermogen vorm te geven aan het algemeen belang. Naarmate de bovenlaag steeds opnieuw een andere samenleving wil, neemt de weerstand bij de rest van de bevolking toe.

De melodie van de klachten is jaar in jaar uit dezelfde. Onze cultuur wordt bedreigd omdat we niet langer kunnen leven zoals we gewend waren; men is tegen immigratie, voor traditionele normen, voor de nationale gemeenschap. En het contrapunt varieert evenmin: er wordt stelselmatig niet geluisterd, de globalisering gaat door, diversiteit wordt afgedwongen (The future is diversity, zei Timmermans).

De Fortuynagenda is springlevend, nu onder de hoede van Thierry Baudet. Vanwege zijn strapatsen is lang niet iedereen gecharmeerd van Baudet. Tegelijk deelt maar liefst 70 procent (!) van de bevolking dezelfde klachten over de richting die de samenleving neemt. Zo eenvoudig is het. De linkse lente kan niks worden zolang links de opvattingen afwijst van de mensen die het zegt te vertegenwoordigen. Tocqueville, die alles al had gezien, zei het ruim anderhalve eeuw geleden zo: ‘Het is zonder twijfel goed als regeerders beschikken over deugd en talent, maar nog belangrijker is dat regeerders geen belangen hebben die tegengesteld zijn aan de massa van de geregeerden; want in dat geval is deugd van geen waarde en talent juist fataal.’

De Fortuynagenda is springlevend, nu onder de hoede van Thierry Baudet. Beeld ANP
De Fortuynagenda is springlevend, nu onder de hoede van Thierry Baudet.Beeld ANP
Meer over