Kroes en primaat van de politiek

Neelie Kroes, 68 alweer, is Europa’s én Neerlands hoop in bange dagen. Meer dan wie ook symboliseert Kroes de sterke arm van de (Europese) staat.

Hans Wansink

Haar ambtenaren in Brussel kunnen er niet over uit. Waarom gunt Nederland topcommissaris van de Europese Unie Neelie Kroes geen tweede termijn? In een brief aan NRC Handelsblad van 2 november pleitte A.C.A. Dake voor Kroes als president van de Europese Raad, in plaats van Balkenende. En bij Maurice de Hond is Kroes een tot de verbeelding sprekende kandidaat-premier van Nederland.

Afstraffen
Deze week strafte Kroes de Duitse regering af. Die had 4,5 miljard staatssteun beschikbaar gesteld om de noodlijdende fabrieken van Opel in eigen land open te houden. De Duitse minister werd door Kroes gedwongen dit bedrag niet alleen beschikbaar te stellen voor aspirant-koper Magna uit Canada, maar ook voor andere kopers. Daarop blies General Motors de verkoop van Opel af.

Zo bereikte eurocommissaris Kroes wat ze wilde: geen concurrentievervalsing door nationale steun aan noodlijdende industrieën. Eerder dwong Kroes de Franse president Sarkozy terug te komen van zijn plan Peugeot en Renault te steunen wanneer deze eerst hun vestigingen buiten Frankrijk zouden sluiten.

Het meest spectaculair was het ingrijpen van Kroes in het Europese bankwezen. ING, ABN-Amro, Lloyds en Royal Bank of Scotland werden alle gered door hun nationale overheden. Maar Kroes keurt nu die steunverlening alleen goed wanneer deze banken worden opgesplitst. Zo moet ING zijn verzekeringstak en ING Direct USA verkopen, versneld 10 miljard overheidssteun uit oktober 2008 terugbetalen en krijgt het te maken met aanscherping van de voorwaarden van de reddingsoperatie van januari 2009.

Beperkt
Nadat Kroes tijdens de acute kredietcrisis van vorig jaar de reddingsoperaties had goedgekeurd, zodat de schade beperkt bleef, zet zij nu de puntjes op de i. De banken die gered zijn, krijgen een gepeperde rekening gepresenteerd – en de nationale overheden die te royaal zijn geweest, worden op hun vingers getikt. Zo consolideert Kroes een hoeksteen van het Europese regime: eerlijke concurrentie. Eerder had Kroes al naam gemaakt in haar kruistocht tegen prijsafspraken en monopolievorming. Ruim 10 miljard euro’s aan boetes heeft Kroes opgelegd.

Neelie Kroes, 68 alweer, is Europa’s én Neerlands hoop in bange dagen. Meer dan wie ook symboliseert Kroes de sterke arm van de (Europese) staat. De kiezers, gewend als zij zijn aan onzekere politieke leiders die weerstanden en problemen uit de weg gaan, voelen dat haarfijn aan. In zijn opinieonderzoek van 24 oktober vroeg Maurice de Hond hen naar hun favoriete premier.

Kroes eindigde met burgemeester Job Cohen bovenaan, vóór Balkenende, Wilders en Bos. Bij haar eigen partij, de VVD, zag 51 procent van de kiezers haar als ideale premier. Op grote afstand volgden fractievoorzitter Mark Rutte (27 procent), partijvoorzitter Ivo Opstelten (11 procent) en oud-topman van British Telecom Ben Verwaayen, die het verkiezingsprogramma van de VVD schreef (6 procent).

Les
Door het ontketende internationale bedrijfsleven terug in zijn hok te drijven en toegeeflijke nationale staten bij de les te houden, belichaamt Neelie Kroes als geen ander het primaat van de politiek over de economie. In de Nederlandse politiek is dat primaat juist omstreden geraakt. Als hoofdrolspelers bij de achtereenvolgende operaties in de financiële sector zullen minister Bos van Financiën en president Wellink van De Nederlandsche Bank zich in een serie onderzoeken moeten verantwoorden.

Ironisch genoeg moest Kroes zich bij haar aantreden als eurocommissaris in 2004 ook verantwoorden, ten opzichte van het Europees parlement. Haar vele commissariaten zouden tot belangenverstrengeling kunnen leiden. Als dochter van een Rotterdamse transportondernemer heeft zij altijd affiniteit met het bedrijfsleven gehad. Als toenmalig echtgenote van burgemeester Peper gooide ze haar internationale netwerk ten behoeve van de Rotterdamse haven in de strijd.

Misschien mist Kroes juist door haar achtergrond het ontzag voor het bedrijfsleven dat politici vaak parten speelt. In elk geval is zij in Brussel de juiste vrouw op de juiste plaats. Niet alleen zij zelf, maar ook wij, sceptische inwoners van de Europese Unie, verdienen een tweede termijn.

Meer over