GastcolumnLammert Waslander

Kom los van het economisch wantrouwen en vertrouw op jezelf en anderen

Beeld Eva Faché

Er zijn altijd anderen die dezelfde reis goedkoper hebben geboekt. Anderen hebben een goedkopere ziektekostenverzekering, autoverzekering en telefoonabonnement. Anderen krijgen hun energie goedkoper dan jij, hebben meer korting op de keuken gekregen. Ze hebben door goed bieden eenzelfde huis als dat van jou veel goedkoper aangeschaft, waarbij ze ook een betere hypotheek hebben afgesloten. Op je werk verdienen collega’s die hetzelfde werk als jij verrichten meer, omdat ze beter hebben onderhandeld. Jij betaalt netjes belasting en rijke mensen veel minder omdat ze de routes naar belastingparadijzen gebruiken.

Vind je dit allemaal erg? Voel je jezelf nu je dit leest een beetje een loser (meest gebruikte scheldwoord onder jongeren)? Word je boos op jezelf en zeg je tegen jezelf dat je beter moet opletten? Dan kan je de komende maanden aan de slag, want de tombola om van zorgverzekeraar te veranderen is weer begonnen. De overheid is pas tevreden als meer dan een miljoen mensen naar een andere verzekeraar zijn overgestapt. Dat bewijst dan haar doelstelling dat concurrentie werkt in onze liberale consumptiemaatschappij. Wat een tijd- en geldverspilling.

In geen ander land in Europa is de bevolking zo op prijsvoordeel gefocust als in Nederland. Nergens wordt zoveel via internet gekocht en ook weer geretourneerd. En dat omdat men een paar euro kan besparen. Tenenkrommend is de Nederlander die in een schoenwinkel schoenen past en ze later online aanschaft. En dan de Nederlander die een kledingstuk koopt voor een speciale gelegenheid en dit na het dragen ervan weer terugstuurt. Het is niet alleen de Nederlander die zuinig is. Bedrijven als Airbnb, Uber, Amazon en Ryanair zijn groot geworden door alleen op prijsvoordeel te concurreren (en werknemers uit te buiten).

Monocultuur

Een leefbare stad is een mix van wonen, werken, winkels, horeca en cultuurvoorzieningen. In de steden zijn de afgelopen tien jaar door het online kopen veel winkels verdwenen. En veel toeristen overnachten goedkoop op woonplekken. Er is een monocultuur ontstaan van horeca en kappers. Monoculturen zijn economisch kwetsbaar, dat komt nu met de coronacrisis duidelijk naar voren. We horen in de media boze en angstige horecaondernemers. De financiële situatie is zwaar voor hen, maar het evenwicht in de stad is weg, de leefbaarheid staat onder druk. Goedkoop blijkt ook duurkoop.

De mens die op koopjes uit is, is bang om bedonderd te worden. Is op zijn hoede. Raakt gestrest omdat hij of zij voortdurend moet kijken of iets goedkoper kan. Heeft na de aanschaf van een product nog steeds de angst te veel betaald te hebben.

Het voor alles op de prijs gefocust zijn, leidt ertoe dat je minder betrokken raakt bij de ander. Je gaat ervan uit dat iedereen uit is op eigenbelang, niet te vertrouwen is en dat anderen niet betrokken zijn bij jou. Je staat er alleen voor en kiest voor jezelf. Daar word je niet gelukkig van. Paradoxaal genoeg moedigt de overheid dit gedrag aan en wil ze tegelijkertijd een participatiemaatschappij.

Minder stress

Je kan ook anders denken en doen. Je kan de nadruk leggen op contacten, een leefbare omgeving, meer mensen met een baan, en streven naar minder persoonlijke stress. Je kan consumeren waarbij je niet alleen naar de prijs kijkt. Je kan aan de ander denken, want je zal merken dat anderen ook voor jou klaarstaan als je in de ellende zit of problemen hebt. We zijn aardiger en meer betrokken bij elkaar dan je denkt en verwacht in een consumptiemaatschappij. We staan klaar om elkaar te helpen zodat het allemaal wel goed komt.

Veel gelukkiger is de zorgeloze, de ander vertrouwende burger, ook al betaalt deze vaak wat meer. Vertrouw op je eigen omgeving en koop meer bij de bakker, slager, groenteboer, biologische winkel, fietsenmaker en andere plaatselijke winkels. Kopen bij kwaliteitswinkels houdt je eigen woonomgeving leefbaar, zorgt voor meer persoonlijke contacten, en bovendien eet je lekkerder en leef je gezonder.

Ben je tevreden met je ziektekostenverzekeraar, energieleverancier of provider, blijf daar gewoon bij en maak je er verder niet druk om. Kom los van het economisch wantrouwen en vertrouw op jezelf en anderen. 

Lammert Waslander is psycholoog en deze maand gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie .