CommentaarCarlijne Vos

Koerswijzigingen zijn nodig om beter bestand te zijn tegen een nieuwe crisis of pandemie

Het Volkskrant-commentaar bespreekt de grote trends van 2021. Vandaag deel 6: De ‘grote reset’ om te voorkomen dat sociale ongelijkheid wordt versterkt.

Carlijne Vos
null Beeld Arie Kievit
Beeld Arie Kievit

Corona heeft de ‘zwakke plekken in het weefsel van de samenleving blootgelegd’. Dat constateerde de bestuurlijke elite vorig jaar in deze krant. Tijd voor een ‘grote reset’, zo meende de top-200 van invloedrijkste Nederlanders. De crisis heeft de sociale ongelijkheid in de wereld verdiept en confronteerde ons met de kwetsbaarheid van lange geglobaliseerde productieketens en de uitwassen van het kapitalistisch systeem.

Een jaar later is dit opnieuw bewezen. Aan de ene kant van de wereld worden kerstcadeaus niet bezorgd vanwege gebrek aan containers, aan de andere kant vervallen burgers terug in armoede omdat ze hun inkomsten kwijt zijn. Supermarktketens en platformbedrijven als Amazon en Bol.com bleken de grote winnaars van de crisis, terwijl veel zelfstandigen en werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt juist hard werden getroffen.

Ook elders in de wereld klinkt de roep om een ‘reset‘ - een term die helaas voor complottheoretici een andere betekenis heeft - en een pleidooi om de miljarden voor economisch herstel van de pandemie te investeren in een duurzamer en rechtvaardiger wereldeconomie. De Europese Commissie presenteerde zijn ambitieuze Green Deal, de Amerikaanse president Joe Biden probeert wanhopig zijn Build Back Better-plan door het Congres te loodsen.

Excessen beteugelen

Ook op andere terreinen klinkt ambitie zoals bijvoorbeeld de wil om klimaatverandering een halt toe te roepen en de herwaardering van de publieke sector om de excessen van de ‘vrije markt’, zoals op de woningmarkt, te beteugelen. De G20 bereikte een baanbrekend - al zij het inhoudelijk mager - akkoord om belastingontwijking in arme landen tegen te gaan.

In het nieuwe regeerakkoord zijn ook enkele welkome koerswijzigingen te bespeuren zoals de ambitie om bedrijven wettelijk ter verantwoording te kunnen roepen voor misstanden op het gebied van milieu en mensenrechten ver weg in hun productieketens. Deze ‘ketenwet’ laat op Europees niveau veel te lang op zich wachten, maar is onmisbaar om de gewenste ‘reset’ te verwezenlijken.

Zolang bedrijven niet door wet- en regelgeving tot duurzamer en rechtvaardiger praktijken worden gedwongen, zullen zij nu eenmaal de ruimte benutten om winsten te maximaliseren en betalen dus ergens de zwaksten in de handelsketen de prijs. Ondanks het grote verzet van bedrijven tegen dergelijke wetgeving lijkt de tijd nu rijp. Zo oordeelde een rechter - na 13 jaar procederen - dat Shell de slachtoffers van milieuvervuiling in de Niger-delta moet compenseren. Hoopgevend was ook de dreiging van supermarkten om soja uit Brazilië te boycotten om zo verdere ontbossing in de Amazone te stoppen.

Kleine stapjes

Het zijn kleine stapjes in de goede richting. Tegelijkertijd moet worden gevreesd dat de wereld terugvalt in vertrouwde praktijken als de pandemie ten einde is. Het blikveld is nu nog vernauwd zolang iedereen in overlevingsstand staat, maar voor de lange termijn is meer visie nodig om schokbestendiger te zijn bij een nieuwe crisis of pandemie en te voorkomen dat sociale ongelijkheid wordt versterkt.

Uiteindelijk is het aan burgers om werkelijk een ‘grote reset’ te bewerkstelligen door hun stem als consument, kiezer en belegger te laten gelden.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over