COLUMNMartin Sommer

Kijk maar uit met openlijke kritiek op de vernieuwing bij u op school

null Beeld

Paula van Manen is per 1 oktober ontslagen, met instemming van de rechter. Ze werkte als lerares op het ROC Nijmegen. Als je de waslijst aan klachten tot je neemt die de school aan de rechter voorlegde, dan deugt er weinig aan haar. Ze heeft een karakterprobleem, ze is niet discreet en niet loyaal, ze is arrogant, ze misbruikte haar positie in de OR, ze bezorgde haar collega-leraren gevoelens van onveiligheid en onbehagen.

Ik schrijf deze litanie uitgebreid op, omdat de rechter desondanks vaststelde dat Van Manen onvoldoende verwijtbaar gedrag kon worden aangerekend om te worden ontslagen. Toch moest ze weg. De arbeidsverhouding is zo verstoord dat er kennelijk geen redden meer aan was. Nu zit ze thuis, te wachten op het hoger beroep.

ROC-docent Paula van Manen zit thuis, te wachten op hoger beroep. Beeld CNV
ROC-docent Paula van Manen zit thuis, te wachten op hoger beroep.Beeld CNV

Paula van Manen (1968) werkte tien jaar als docent aan het ROC Nijmegen. Drie jaar geleden werd het onderwijs daar halsoverkop radicaal ondersteboven gegooid, en het zogenoemde gepersonaliseerde leren ingevoerd. Dat is een variant van het nieuwe leren, zoals er zoveel varianten zijn, van ‘ontdekkend leren’ tot ‘21ste-eeuwse vaardigheden’.

Voor de krant versloeg ik twaalf jaar terug de parlementaire enquête van Jeroen Dijsselbloem over de treurnis van allerlei onderwijsvernieuwingen. Een prominente rol was er voor het het nieuwe leren, waarvan Dijsselbloem in zijn eindverslag weinig heel liet: niet gebaseerd op gedegen wetenschappelijk onderzoek, geen bewezen opbrengst of aantoonbaar betere leerprestaties. Het nieuwe leren was een modieus voortbrengsel waarin de ene didacticus de andere napraatte.

Dijsselbloem of niet, de onderwijskaravaan trok verder, en zo was het gepersonaliseerde leren aan het ROC Nijmegen een feest van herkenning. Naast haar lerarenbaan schrijft Paula van Manen kinderboeken. Ditmaal had ze zich toegelegd op een kroniek van het vernieuwingsavontuur, zonder de naam van het ROC of die van haar collega’s te noemen. Het boek staat vol hilarische en treurige taferelen.

Studenten hebben geen klassikaal onderwijs meer. Er zijn ‘leerpleinen’ waar ze het helemaal zelf mogen rooien. Er zijn geen leraren maar coaches die zich afwachtend opstellen, aangezien het onderwijs niet aanbod- maar vraaggestuurd moet zijn. Geen roosters, geen vakken, geen toetsen, geen cijfers, geen huiswerk. Geen regels maar ‘gedragsverwachtingen’.

Manager ‘Betty’, profeet en uitlegger van de nieuwe methode, vertrekt twee maanden na de start, op weg naar nieuwe uitdagingen. De leraren blijven ontredderd achter, zonder idee hoe of wat, met hun nieuwe ochtendritueel dat is afgekeken van de Japanse auto-industrie.

Bij het ROC Nijmegen werd het onderwijs drie jaar geleden halsoverkop ondersteboven gegooid. Beeld HH
Bij het ROC Nijmegen werd het onderwijs drie jaar geleden halsoverkop ondersteboven gegooid.Beeld HH

‘Hoe sta je erbij?’

‘Wil iemand nog een succesje delen?’

‘Dan gaan we nu naar de doelen.’

Wie positief is, krijgt een smiley. Eind van de middag voltrekt zich hetzelfde. Dat kost bij elkaar dagelijks een half uur en brengt Van Manen tot de vraag of ze hiervoor is opgeleid.

Studenten weten evenmin wat hun overkomt. ‘Wanneer krijgen we weer les?’, is de terugkerende vraag die de titel van het boek oplevert. Let wel, dit is een school voor mbo, met jongeren die vaak wel een stevige hand kunnen gebruiken. Veel allochtone studenten, die thuis niet altijd worden gestimuleerd. Deze adolescenten moeten zelf hun doelen formuleren en hun portfolio samenstellen. Bij Dijsselbloem, of bij de inspectie, had de ROC-directie kunnen teruglezen wat dit zoal oplevert.

Je zou denken dat Paula van Manen zegenrijk werk heeft gedaan met haar geestig-kritische boek. Maar in deze zachtetruienwereld waren er collega’s die zich ‘gekwetst’ voelden. De schoolleiding stelde haar op non-actief omdat ze haar ervaringen niet binnenshuis besprak maar publiek heeft gemaakt. Uit de processtukken stijgt het beeld op van een doortastende vrouw, iemand die zich niet eenvoudig van haar stuk laat brengen. De rechter gaf de school gelijk – niet vanwege het verwijtbare handelen van Van Manen, wel omdat de partijen samen niet verder kunnen. Dit mede in verband met de ‘toonzetting’ van de door Van Manen gevoerde correspondentie.

Twaalf jaar terug liet Jeroen Dijsselbloem al weinig heel van het nieuwe leren.  Beeld ANP
Twaalf jaar terug liet Jeroen Dijsselbloem al weinig heel van het nieuwe leren.Beeld ANP

Paula van Manen had van tevoren aangekondigd dat ze een boek ging schrijven. Ze heeft namen en rugnummers gefingeerd. Haar gaat het om de vrijheid van meningsuiting. Ze wil geen klokkenluider zijn, aldus haar advocaat. Desondanks heeft haar positie daar intussen alles van weg. In theorie vindt iedereen klokkenluiders fantastisch, zeker als zoiets moois als de vrijheid van meningsuiting in het geding is. Maar dan komt de praktijk, staan er reputaties en inkomsten op het spel, en heeft de klokkenluider bij nader inzien een onmogelijk karakter. Van Manen kon vertrekken, met de habbekrats die transitievergoeding heet. 

Ik weet niet wat erger is, een even taai als bizar onderwijsexperiment in een land waar 20 procent van de 15-jarigen niet fatsoenlijk kan lezen en schrijven; of het volautomatische gemak waarmee een rechter de kant van een machtige instelling kiest, tegenover de eenling die zich uitspreekt over een zaak die overduidelijk van publiek belang is.

P.S. De Tweede Kamer heeft naar aanleiding van deze affaire een motie aangenomen waarin staat dat docenten ‘ook buiten de muren van de school moeten kunnen meedoen aan het debat over de inhoud van hun beroep, zonder dat hun baan daarmee in gevaar komt’. Op naar de beroepsrechter.

Meer over