VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Dodewaard

Kerncentrales zijn in de mode, maar over het afdanken ervan hoor je niemand

null Beeld

De kerncentrale is als nieuw, zelfs het gazon eromheen is meticuleus gemaaid. Het is een stervend gebouw dat wacht op ontmanteling, maar ook de portiersloge is nog precies zoals een portiersloge moet zijn, al is er geen portier te bekennen. En dat gaat nog jaren duren.

Nu kernenergie weer in de mode is, ga ik eens kijken naar de andere kant van de geschiedenis. Naast de centrale ligt een uitstekend onderhouden parkeerplaats, en je kunt een rondje om het gebouw wandelen, langs dubbele hekken gekroond met prikkeldraad. Geen roestvlekje te vinden. Dodewaard is in 1969 in gebruik genomen en in 1997 alweer afgeschakeld omdat er geen ‘draagvlak’ meer was. Binnen smeult de radioactiviteit, wat slopen kostbaar maakt. De planning is 2045.

28 jaar in bedrijf, 48 jaar in ruste, en dan nog is de vraag: wie gaat dat betalen?

Drie technici zijn in vaste dienst bij de centrale, onder wie Dick Kers, de sitemanager die er al veertig jaar werkt. ‘Het gaat uitstekend’, zegt hij met de monterheid van de ingenieur, ‘het staat lekker te vervallen.’ Merk je buiten niets van, het is ‘veilig ingesloten’, maar dit blijft een ‘besmet gebouw’: ‘de kobalt-60 geeft een harde gammastraling’ . Continue metingen laten zien dat de natuurkundige wetten hun werk doen, langzaam dooft het uit, ‘maar opruimen blijft hoe dan ook een fikse klus’.

Enthousiasme voor kernenergie komt en gaat in golven: hier zouden vijf fabrieken in de uiterwaarden komen, onhaalbaar, want zoveel koelwater kan de rivier niet leveren, ‘maar dat was de tijdgeest’. Nu is de politiek opnieuw enthousiast.

Het basisprobleem, zegt Dick: ‘er komen steeds meer mensen die energie gebruiken, het bolletje is wel vol aan het raken’. Als internationaal inspecteur bezocht hij ‘een middelgrote plaats in China met toen drie, en nu zeven miljoen inwoners’, en als die allemaal één lampje laten branden, ‘dan kun je wel je kop in het zand steken, maar er moet grootschalig aanbod zijn van elektriciteit’.

Gisteren werd bekend dat de CO2-uitstoot ondanks alles groeit. ‘Een vriend van me zegt: ‘ik ben tegen energie in het algemeen, want het geeft altijd rommel’. Dat klopt ook wel. Dus ik zou de vraag omdraaien: wat is het alternatief?’

De kerncentrale heeft de kleur van een marineschip en staat op een terp; eromheen barst een nieuwe lente open. Eén toegang en twee nooduitgangen, de rest is dichtgemetseld. In de achtertuin wat puik bijgehouden fruitbomen.

Kerncentrale Dodewaard. Beeld Toine Heijmans
Kerncentrale Dodewaard.Beeld Toine Heijmans

Wat je niet ziet (of zijn het de donkere wolken boven het gebouw?) is de trage veldslag om het einde van de kerncentrale. Dat gaat om geld. De overheid (twee ministeries) vreest dat de eigenaar (vier energiebedrijven) te weinig reserveert om Dodewaard te ontmantelen. De eigenaar wil dat de overheid de centrale overneemt. En na jaren van juridische schermutselingen is geen van de strijdende partijen een meter opgeschoven.

Dat is de andere kant van de geschiedenis: het gebouw verandert niet, wachtend op ontmanteling, maar de wereld wel. De kerncentrale is sinds de liberalisering van de energiemarkt geen nutsbedrijf meer, maar in handen van commerciële ondernemingen die samen de bv Gemeenschappelijke Kernenergiecentrale Nederland vormen, met als aandeelhouder de bv Nederlands Elektriciteit Administratiekantoor. Zij moeten een spaarpot vullen waarmee de centrale in 2045 veilig gesloopt wordt, à 180 miljoen, maar de staat verdenkt ze ervan geld achter te houden.

De eigenaren zeggen: die centrale is onder ons bewind nooit in bedrijf geweest, het was een overheidsding. De overheid zegt: afspraak is afspraak. Volkskrantcollega Gerard Reijn onthulde eerder een brisant document van de Hoogambtelijke Werkgroep Nucleair Landschap, die voorspelt dat de staat uiteindelijk toch opdraait voor de erfenis.

Dat is alweer vier jaar geleden. Onderhandelingen mislukten, er was een boze burgemeester (‘dit kun je ons dorp niet aandoen’), de staat begon een civiele procedure en een bestuursrechtelijke; af en toe is er een zitting, en toen de Tweede Kamer er dit jaar naar vroeg was het antwoord: ‘momenteel wordt de verkenning naar potentiële onderhandelingen nog uitgevoerd’.

Kernenergie is weer in de mode, politici vragen hardop wie die centrales gaat bouwen, en waar precies. De vergeten vraag is: wie gaat ze daarna weer afbreken?

Meer over