ColumnPeter de Waard

Kan Hema een Nederlandse Goem worden?

Goem betekent letterlijk universeel hoofdwarenhuis. De bekendste is het warenhuis aan het Rode Plein in Moskou aan de overkant van het Kremlin, waar het is gehuisvest in een van de meest monumentale panden van de stad.

In de Sovjettijd stond het bekend om de grootste collectie sokken in de wereld. Alleen kenden die maar één kleur: bruin. Een van de grappen was dat de Sovjet-Unie geen mode-industrie had, maar alleen lichte industrie. Maar na de privatisering in 1993 – samen met nog 110 duizend andere staatswinkels – zijn ook de westerse shop-in-shops er neergestreken. De DDR had zijn Konsum-staatswinkels, nu oude vervallen panden die nogal eens omgebouwd zijn tot woonhuis.

Maar de staatswinkel bestaat nog steeds. Niet alleen in de laatste bastions van het communisme. In de Scandinavische landen hebben ze het exclusieve recht spiritualiën te verkopen. Ook in de VS, het bolwerk van het kapitalisme, zijn er staatswinkels met monopolies op de verkoop van alcoholische drank, zodat de winstmarge op genotsmiddelen in de belastingpot eindigt.

Sommige Oost-Europese landen zijn bezig ze opnieuw op te richten. De Poolse regering kwam vorige week met een voorstel voor de lancering van een keten van staatssupermarkten die de lokale producenten zouden moeten ondersteunen en de prijzen laag moeten houden.

Als gevolg van droogte en het wegblijven door corona van oogstende migranten zijn de voedselprijzen flink gestegen, waardoor Polen het enige EU-land is waar de inflatie aantrekt. Polen volgt het voorbeeld van Roemenië dat de staatswinkelketen Unirea (Unie) vorig jaar weer herintroduceerde, drie decennia nadat al die supermarkten waren opgedoekt.

Ook in Roemenië is het vooral bedoeld om lokale boeren te steunen. Het hoeft niet op voorhand op een fiasco uit te draaien. In Singapore werden in de jaren zeventig door de toenmalige autocratische premier en superkapitalist Lee Kuan Yew staatssupermarkten opgericht onder de naam FairPrice die door de vakbonden werden geleid. FairPrice is nu de grootste keten in een van de rijkste landen ter wereld.

Als de staat Hema zou nationaliseren – hopelijk niet om de onbetaalde rekening van miljardair Marcel Boekhoorn te voldoen – hoeft dat geen fiasco te worden. Als KLM en Tata weer van de staat moeten worden, kan Hema daar als vaderlands erfgoed ook bij. Tenslotte behoort de Hollandse Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam daar wel toe.

Het assortiment van een staatsHema kan zo worden vastgelegd: geen tompouces, onderbroeken en warme worsten meer. Maar een uitgelezen assortiment drank – als het even kan moet de nieuwe Hema meteen het monopolie krijgen – plus tabak, cannabis, legaal vuurwerk en mondkapjes. En daar zouden allerlei lokale producten bij kunnen.

Daar kan geen politicus tegen zijn. Een Nederlandse Goem.

Meer over