ColumnKustaw Bessems

Justitie heeft een ereschuld aan de familie van de kroongetuige

‘Er gaan ook heel veel dingen wel goed.’

‘Hoe ver de zorgplicht van de overheid gaat, is nog onduidelijk.’

‘Politie en justitie kunnen geen uitzondering maken voor Jantje, omdat vervolgens Pietje ook met zo’n verzoek kan komen.’

Het was een schokkend relaas dat verslaggevers Elsbeth Stoker en Wil Thijssen optekenden uit de mond van ‘Aziz’. Dat pseudoniem gaven zij aan de broer van een kroongetuige in het Marengo-proces, waarin zeventien verdachten terechtstaan voor een reeks huurmoorden. Een derde broer werd in maart 2018 voor de deur van zijn onderneming doodgeschoten. De moordenaar heeft niet prijsgegeven wie de opdrachtgever was, maar weinigen betwijfelen dat met de moord de kroongetuige moest worden geïntimideerd of afgestraft. En dat een signaal moest worden afgegeven aan anderen: praat met de politie en het kost je familie de kop.

Een schokkend relaas, maar het schrijnendst waren misschien toch die zinnetjes in de reactie van het openbaar ministerie.

Aziz heeft net als zijn vermoorde broer niets met misdaad te maken. Maar hij begreep de gevaren van de wereld waarin zijn jongere, criminele broer zich begaf goed genoeg. Toen die een deal wilde sluiten met justitie en zou gaan getuigen tegen medeverdachten, probeerden Aziz en de familie hem daar vanaf te houden, uit angst dat zij zelf gevaar zouden lopen.

Als de deal toch doorgaat, vragen de familieleden het OM om beveiliging. Die krijgen ze niet, al zijn er signalen dat zij door mensen uit het criminele milieu in de gaten worden gehouden. En al lijkt hun vrees ook zonder die signalen logisch, zeker als de criminele organisatie in kwestie zo gevaarlijk is als justitie zelf zegt. Onder de verdachten is Ridouan T., door politie en justitie gezien als de nietsontziende leider.

Na veel getouwtrek mag, vlak vóór de deal wordt bekendgemaakt, alleen moeder met een geldbedrag naar het buitenland vertrekken. Nog geen week later wordt broer Reduan vermoord. ‘Ik ben een schim geworden’, zegt Aziz, die anoniem in het buitenland verblijft, in het interview.

Ook na de moord is hij er met justitie niet uit gekomen. De familie wil haar oude leven terug, maar dan goed beveiligd. Justitie wijst erop dat er geen capaciteit is om iedereen rond de klok te bewaken en dringt aan op een nieuw bestaan elders, onder een nieuwe identiteit.

Voor justitie is het rekenen: met permanente persoonsbeveiliging voor één persoon zijn wekelijks 35 man in touw. Vermenigvuldig met het aantal familieleden. Nu is capaciteitsgebrek niet zomaar opgelost, maar bij deze constatering kan het toch niet blijven?

En met de kans op precedentwerking lijkt het ook nogal los te lopen. Cru gezegd: hoeveel mensen kunnen precies bij justitie aankloppen met het verzoek om bewaking, omdat hun broer al is afgeknald?

Welk signaal wordt ook afgegeven aan de onderwereld? De moord op Reduan zal potentiële getuigen toch al twee keer doen nadenken voordat zij informatie verschaffen over de georganiseerde misdaad. Om nog maar te zwijgen over de moord op Derk Wiersum, de advocaat van de kroongetuige, anderhalf jaar later. Dat sindsdien zowel familieleden als advocaten herhaaldelijk in het nieuws komen met onvrede over veiligheidsmaatregelen, is een teken van zwakte bij de overheid. Die zou moeten uitstralen: dit gaat nooit, maar dan ook nooit meer gebeuren. In plaats daarvan is de boodschap: moorden loont en valt een volgende keer best weer te proberen.

Justitie erkent dat er fouten zijn gemaakt. Niemand kan achteraf ontkennen dat te veel is geleund op eerdere ervaringen: familie van kroongetuigen was nooit iets overkomen, dus dat zou ook in dit geval vast niet gebeuren. Die erkenning zou verdere verplichtingen moeten scheppen. Minister Ferd Grapperhaus moet persoonlijk op zoek naar een oplossing waar de familie mee kan leven. Soms heb je meer dan een zorgplicht, soms heb je een ereschuld.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees hier het interview met de broer van de kroongetuige:

‘Ik ben een schim geworden omdat het OM zo nodig die deal moest sluiten’

Toen zijn broer Nabil B. kroongetuige werd in het Marengo-proces en een deal sloot met het OM, zag ondernemer Aziz – niet zijn echte naam – zijn leven in duigen vallen. Zijn andere broer werd vermoord, zelf leeft hij al twee jaar in de anonimiteit. Hoe kon het OM dit laten gebeuren, vraagt hij zich af

Meer over