De week van de hoofdredacteurPieter Klok

Journalistiek die altijd op zoek is naar een schuldige is niet de interessantste journalistiek

null Beeld

Lodewijk Asscher begon het filmpje waarin hij zijn aftreden aankondigde, met kritiek op de media. Hij hekelde het ‘salonpopulisme aan de talkshowtafels’. ‘Het afgeven op de elite en de macht berokkent veel meer schade dan men doorheeft.’ De impliciete boodschap was: als jullie politici voortdurend persoonlijk aanvallen, moeten jullie niet raar opkijken als straks bijna niemand nog de politiek in wil. 

Sommige lezers vonden dat ook de Volkskrant in deze te hard had meegehuild met de wolven in het bos. ‘Ik krijg de indruk dat jullie, gelet op jullie aanhoudende negatieve berichtgeving over de positie van Lodewijk Asscher, er genoegen in scheppen om de Partij van de Arbeid nog verder te kleineren’, schreef een lezer.

Daar herkenden we ons niet direct in. Ja, we hadden een column gehad van Bert Wagendorp die kritisch was over het aanblijven van Asscher, maar ook een column van Sheila Sitalsing waarin ze vierkant achter hem ging staan. De lezers, althans de lezers die ons brieven stuurden, vonden in meerderheid wel dat hij weg moest – ze deden dat overigens grotendeels nadat een aantal partijprominenten zich pontificaal achter Asscher had geschaard. Als tegenwicht hadden we voor de vrijdagkrant een lang opiniestuk gepland waarin Pieter Paul Slikker het voor Asscher opnam. 

Lodewijk Asscher in het filmpje waarin hij zijn aftreden aankondigde. Beeld
Lodewijk Asscher in het filmpje waarin hij zijn aftreden aankondigde.

Onze chef Den Haag trapte juist voortdurend op de rem. Hij benadrukte lange tijd dat de kritiek op Asscher van een klein groepje PvdA-leden kwam en dus niet al te serieus moest worden genomen. Pas toen duidelijk werd dat Asscher ook zelf aan het worstelen was, schreef Frank Hendrickx een analyse die verscheen op de ochtend dat Asschers aftreden en dus onmogelijk van invloed kan zijn geweest op zijn beslissing. 

Niettemin voelde ik met Asscher mee. Er lijkt een steeds grotere behoefte om schuldigen, of zondebokken, aan te wijzen. Katinka Polderman tekende er deze week nog een prachtige beslisboom over. Zodra er iets is misgegaan, moeten er koppen rollen. 

Journalistiek die altijd op zoek is naar een schuldige is niet de interessantste journalistiek. De Canadese journalist Malcolm Gladwell – ik heb hem al vaker geciteerd op deze plek – noemt de artikelen die dit oplevert puzzles. Daartegenover staan de mysteries, artikelen die niet zozeer op zoek zijn naar een dader, maar vooral zo goed mogelijk proberen te analyseren wat er is misgegaan. Dat betekent niet dat niemand verantwoordelijk is of moet worden gesteld – dat is juist heel belangrijk, zoals het kabinet nu ook inziet –, wel dat je iemand daarmee niet direct persoonlijk diskwalificeert of kwade wil toedicht. Of zoals Asscher het formuleerde: ‘Ik vind dat we de democratie meer dienen met zelfreflectie dan met brute verontwaardiging.’

Meer over