VerslaggeverscolumnToine Heijmans

Journalisten belagen is gewoon geworden, en dat gebeurt niet zomaar ineens

null Beeld

Toch maar in de berm parkeren en daar rustig blijven staan, ongeveer op de plek waar een maand terug een auto met fotojournalist en al in de greppel is geshoveld. Drie mannen sloegen eerst met drijfstokken op de ramen in, de beelden van de dashcam zijn angstaanjagend. Berekenend, bewust, in alle rust pleegden ze hun geweld, alsof ze er recht op hadden, pas in de cel was er ‘spijt’.

Het is een smalle asfaltweg in het rijke buitengebied, alles keurig onderhouden. Piekfijn gekapte boerderijen onder een goddelijke hemel, de knotwilgen geknot, akkers, weiden, stallen en loodsen met zonnepanelen overladen. Naast de berm schiet groen op, het verhult de plaats delict.

Een man maakt zich los van de achtergrond, hij draagt een blauwe overall en stevent recht op de geparkeerde auto af. Wat die daar moet, wil hij weleens weten, dus dat gaat ie dan even vragen want ‘ik hou d’r niet van’. Dat er een journalist in zit maakt de zaak niet beter. ‘Het is verstandig om, als je gevraagd wordt te vertrekken, gewoon te gaan.’

In de greppel geshoveld. Beeld Fotobureau Heitink
In de greppel geshoveld.Beeld Fotobureau Heitink

Geweld tegen journalisten is stilaan normaal geworden: 73 meldingen in de eerste drie maanden van dit jaar. Een persfotograaf uit Vlaardingen kreeg thuis zes stenen door de ruit, kerkgangers uit Urk en Krimpen vielen verslaggevers aan op straat, voetbalaanhang in Doetinchem besprong een journalist en joeg de rest weg. De politie opereerde terughoudend, een gevaarlijke strategie omdat het de indruk wekt van vergoelijking.

Veel blijft onder de radar, al jaren, ook omdat journalisten zelf terughoudend opereren. Lawaai maken over wat ze overkomt staat het werk in de weg. Zo kan het gebeuren dat ook Volkskrant-journalisten nu twee trainingen wordt aangeboden: ‘omgaan met agressie op straat’ en ‘online veiligheid’, gegeven door PersVeilig, een organisatie waarvan alleen het bestaan al aangeeft hoe ernstig de situatie is.

‘Het zeuren over persvrijheid is best wel een beetje… je kunt ook blijven doordrammen, hè’, zegt de blauwe overall. ‘Klaar is klaar.’

De fotograaf die in de greppel ging, heeft af en toe nog nachtmerries. Zijn auto is in beslag genomen, daar mag hij niet bij, de schade-expert evenmin, dus verzekering en wegenbelasting moeten doorbetaald. Met hulp van vrienden kocht hij een andere, die krijgt een dashcam direct verbonden met de accu zodat-ie altijd aanstaat. Ook kocht hij bodycams en een steekwerend vest. ‘Voortaan zet ik de auto zo neer dat ik altijd in beeld ben en snel weg kan komen.’ En hij was al ‘de beroerdste niet’: ‘als mensen dat vragen, laat ik ze de foto’s zien en wil je geblurd, dan blur ik je’.

Drie verdachten, één in hechtenis, zitting gepland begin augustus. Verder kunnen OM en politie niets zeggen. Met PersVeilig is een protocol afgesproken: geweld tegen journalisten wordt serieus genomen en leidt tot een verdubbeling van de strafeis. De politie ‘staat voor haar handtekening’, mailt een woordvoerder, en dat geldt ook voor de zaak in Doetinchem, maar of daar verdachten in beeld zijn blijft onbekend.

‘Heel veel journalisten zijn spreekbuis van links’, zegt de man aan het autoraampje. ‘Een heel groot deel van de mensen vindt dat een hele hoop heel eenzijdig wordt belicht.’

Daarmee maakt hij wat hier gebeurde bij die greppel breder: de argwaan wortelt ergens en wordt gevoed. Journalisten zijn handig voor wie wat te verkopen heeft en gevaarlijk voor de rest; het idee verbleekt dat de meeste verslaggevers alleen maar willen vertellen wat er gaande is.

Enthousiast wordt ze vooringenomenheid aangewreven, en onbetrouwbaarheid: van Arnold Karskens met z’n veldtocht tegen de NOS, tot de overheid die journalisten met een armada van communicatiemensen het werken belemmert, tot Sywert van Lienden die berichtgeving over zijn zakelijke activiteiten twitterend wegzette als ‘dit suggestieve stuk vol onjuistheden’. ‘Als deze mediastorm is opgeklaard zal ik niet snel meer hetzelfde kijken naar de journalistiek’ – het komt van buiten, het probleem is de pers. Prins Constantijn van Oranje noemt het krantenwerk ‘cancel cultuur’. Die herinnert zich vast de scoops over de fiscale trucs van zijn familie.

Journalisten zijn onbetrouwbare broddelwerkers. Wie dat maar vaak genoeg zegt of hoort, gelooft erin. Dat heeft niets met geweld te maken, maar wel met het belang van je eigen vrije pers.

De man in de blauwe overall wil er verder niks van zeggen maar doet het toch: ‘Volgens mij kun jij je tijd wel nuttiger besteden’.

Meer over