Opinie

Is Nederland wel een haar beter dan Tsjechië?

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus. Beeld volkskrant
Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.Beeld volkskrant

Geen wonder dat het vertrouwen van de burgers in de politiek zo keldert, ‘voor mij geldt dat inmiddels ook’, schrijft Thomas von der Dunk.

Een groot verlies aan vertrouwen in het landsbestuur. Een premier die een sprong van het bedrijfsleven naar de politiek heeft gemaakt. Dubieuze belastingconstructies van regeringsleden die, verbijsterend genoeg, nauwelijks van invloed lijken op de peilingen, omdat de premier bij een deel van de kiezers onverminderd populair blijft. Aldus De Volkskrant vrijdag.

De verklaring, aldus de geciteerde politieke analist: ‘Hij is een goede campagnevoerder en hij weet een solide groep van het electoraat aan zich te binden.’ Zijn partij speelt in op hun angst voor migranten. Velen zien de premier als een efficiënte manager die het land bestuurt als een bedrijf. De jaren voor corona werden getekend door economische groei. Terwijl de ene groep hem in het zadel houdt, spint hij garen bij de lethargie van de anderen.

Menig burger houdt het bij de stembus voor gezien. ‘Alle politici liegen en stelen’, zo wordt een vrouw geciteerd. Ze is weinig hoopvol: ‘Er verandert toch niets.’ ‘Ja, ik stem op hem’, aldus daarentegen een aanhanger van de premier: ‘Hij krijgt tenminste dingen voor elkaar.’

Parallellen

Het desbetreffende stuk van Arnout le Clercq had betrekking op Tsjechië, waar binnenkort verkiezingen gehouden worden. Maar wie herkent niet parallellen met het huidige Nederland van de kabinetten-Rutte?

Óók een premier die onverminderd populair blijft bij een deel van de kiezers, ongeacht het toeslagenschandaal, de afbraak van de rechtsstaat, de aftakeling van zorg en onderwijs of de groeiende woningnood, en wel omdat het zijn eígen kiezers economisch al jaren voor de wind gaat.

Óók een grootste regeringspartij die inspeelt op hun angst voor migranten - het huidige Afghaanse vluchtelingenschandaal van een manipulerende staatssecretaris die ondanks al haar sabotage op haar incompetente gat blijft zitten, en waarvan niemand, maar dan ook werkelijk niemand, binnen haar eigen partij iets zegt, spreekt boekdelen. Ook Rutte is ooit uit het zakenleven naar de politiek overgestapt en bestuurt als een manager het land als ware het een bedrijf.

Rampzalige dingen

En het laatste citaat mogen mede een aantal Binnenhofcommentatoren ter harte nemen: die hebben eveneens Rutte jarenlang geprezen omdat ‘hij tenminste dingen voor elkaar krijgt’. Dat dat rampzalige dingen waren, dat die veelgeprezen compromissen vol Haags wensdenken zaten, die vervolgens gebakken lucht bleken, zodat we nu met de brokken zitten, dat werd toen te weinig beseft.

Ik herinner aan het debat over de vrije artsenkeuze onder Rutte-II, waarin Edith Schippers - een gelukkig van het toneel verdwenen nog rampzaliger uitvoering van Rutte - hysterisch reageerde op het feit dat drie PvdA-senatoren het waagden om dwars te liggen. Spelbrekers waren dat in de ogen van sommige krantenrubrieken in die dagen, die zo de voortgang van het beleid frustreerden.

Leugenaar-IV

Die oude bestuurscultuur waarvan men nu zegt dat die op de helling moet, terwijl iedereen met een IQ van meer dan 60 snapt dat er met het nu in aanbouw zijnde kabinet Leugenaar-IV daaraan niets zal veranderen: daarmee hadden zich ook sommige journalisten geheel vereenzelvigd. Nee, ik noem geen namen. Hopelijk kijken ze er inmiddels ook zelf beschaamd op terug.

Heeft u afgelopen zondag de Spaanse tv gezien? Nee, U had daar dit keer geen abonnement op vijftig zenders voor nodig, het Nederlandse achtuurjournaal volstond. Dat toonde met ondertiteling hoe de Spaanse collega’s het nieuws over de financiële avonturen van Flopke Hoekstra brachten, en daar was, om het maar zo te zeggen, geen woord Spaans bij. Of, zoals een Italiaanse nieuwssite het in een pakkende oneliner formuleerde: ‘Da accusatore ad accusato’.

Met volkomen terechte Schadenfreude werd hier het laatste nieuws gepresenteerd over de Nederlandse minister van Financiën, die op het hoogtepunt van de coronacrisis, toen in Bergamo en omstreken tienduizenden mensen letterlijk naar adem snakten, meende Zuid-Europese landen te moeten kapittelen omdat zij hun belastingstelsel niet op orde hadden.

Witwasparadijs

Dat witwasparadijs Nederland, door Portugese en Griekse reders onder Nederlandse vlag te laten varen, die landen van hun belastinginkomsten beroofd: daarover wilde Den Haag het jarenlang niet hebben, en nog steeds maakt het niet echt haast, want ja, ‘investeringsklimaat’. Het is dat Brussel, net als bij het stikstofvraagstuk, binnenkort aan dat Haagse gelanterfanter een einde maakt.

Ja, het was inderdaad legaal wat Hoekstra deed. Daar had de rechtse elite wel voor gezorgd. Die regelt het altijd zo dat als zíj zich misdraagt, dat legaal is, ook al deugt het moreel van geen kanten.

En dan die uitvluchten van Hoekstra: hij wist niet wat hij precies deed, waarin dat investeringsfonds investeerde. Dacht u dat de toeslagenslachtoffers daarmee wegkwamen, als zij op een ondoorgrondelijk formulier een kruisje fout hadden gezet? Eerder hadden we al die door hemzelf over het hoofd geziene jaarlijkse reiskostenvergoeding van Klaas Dijkhoff van veertigduizend euro, een bedrag waarvoor de modale werknemer niet één jaar reizen, maar twee jaar werken moet. En Rutte heeft sowieso nergens enige actieve herinnering aan.

Nulpunt

Geen wonder dat het politieke vertrouwen bij steeds meer kiezers, die niet over wegen beschikken om via de Maagdeneilanden hun kapitaal op fiscaal maagdelijke wijze te vermenigvuldigen, het nulpunt nadert. Voor mij geldt dat inmiddels ook.

Tot enkele jaren terug heb ik diegenen die politici wegzetten als zakkenvullers die hun lucratieve baantjes slechts aan hun Old-Boys-Network zouden dankten, altijd tegengesproken. Ik zou dat, indachtig omhoog gevallen minkukels als Halbe Zijlstra en Cora van Nieuwenhuizen, nu niet meer doen.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over