Debat overSlavernijverleden

Is het boek De Doorsons een teken dat het zwarte perspectief eindelijk is doorgebroken?

Een bijzonder boek verhaalt voor het eerst een zwarte familiegeschiedenis. Twee generaties discussiëren over het pijnlijke belang om over het slavernijverleden te kunnen vertellen.

null Beeld

Het is zwaar en moeilijk geweest en ze is blij dat het af is, zegt antropoloog Roline Redmond over haar Surinaamse familiegeschiedenis De Doorsons tegen Gijs Groenteman op een van zijn Volkskrant-podcasts. Het is een baanbrekend werk: voor het eerst is zo uitgebreid het verleden van een familie die in slavernij moest leven en werken en de nazaten gereconstrueerd. Redmond deed het in opdracht van haar moeder, maar eigenlijk voor iedereen op zoek naar het grotendeels onbekende en weggemoffelde perspectief van de slachtoffers van het plantagesysteem. Nu is het aan de nieuwe generatie om voort te gaan op het moeizame pad dat Redmond heeft opengelegd.

Mondelinge overlevering

Zo zit Roline Redmond maandagavond in New Metropolis Zuidoost aan het Bijlmerplein in Amsterdam in een panel met drie jonge Afro-Nederlanders en twee generatiegenoten. Het is een van de evenementen van Black Achievement Month (oktober). Ze vertelt over onderzoek in allerlei archieven met ontbrekende gegevens en het belang van mondelinge overlevering van verhalen. En hoe dat juist ook problematisch kan zijn: velen willen niet over het verleden praten, er was door de witte koloniale machthebbers schaamte aangekweekt voor de Afrikaanse oorsprong, minachting, een minderwaardigheidsgevoel. ‘Creolen zijn bang voor die geschiedenis. We wisten niet veel. De mensen kwamen uit de slavernij met heel weinig middelen, ze mochten niet leren lezen en schrijven, ze hadden geen opleiding, ze waren ontredderd, met een enorme achterstand.’ Dat werkt tot nu door.

Dat taboe om te spreken over het eigen leven van onderdrukking lijkt nu een stuk minder. Jongeren hebben juist veel belangstelling voor slavernijgeschiedenis en dekolonisatie. De Black Lives Matter-beweging heeft Afro-Nederlandse jongeren in beweging gebracht, zeggen Evelyn Agyemang (van studentenvereniging Marula aan de HvA) en Gwen Obasuyi (van SESI, een ‘community center’ aan de HvA). Beiden zeggen zich in hun eigen familiegeschiedenis te verdiepen. (Die gaat direct terug naar Ghana en Nigeria, niet via Suriname en de geschiedenis van de trans-Atlantische mensenhandel). Nathifa Elshot heeft met haar zus de Bijlmer Bookstore opgezet, met boeken van vooral zwarte auteurs, vertelt ze, ook veel geschiedenis vanuit zwart perspectief.

Onder woorden brengen

Onder de ouderen in het panel is wel wat scepsis. Jullie zijn studenten die boeken lezen, zegt psychotherapeut Waldy Neijhorst, maar ‘wat doe je met die andere laag waar thuis niet wordt gelezen?’ Hij werkt met vaders en jongens, ‘die willen alleen Playstation, niet lezen’. In oefensessies leren ze vertellen ‘hoe het gekomen is dat je bent zoals je bent’. Onder woorden kunnen brengen van gevoelens en gedachten helpt tegen onmacht en ingehouden agressie, zegt hij. Het vertellen van familieverhalen past daarbij, al heb je direct meer aan de eigen levensverhalen verwoorden.

Fijn al dat enthousiasme bij jongeren, zegt historica Patricia Gomes, ‘maar ook treurig dat er helemaal niets lijkt veranderd aan de onwil van onze witte broeders en zusters’. Ze ijvert al haar hele leven voor het herschrijven van de geschiedenis met het zwarte perspectief erin opgenomen. Al in 1980 schreef ze een studie over zwarte stereotypen in Nederlandse jeugdboeken. ‘Ik maakte lesjes en een richtlijn voor het onderwijs, god weet wat ermee is gebeurd’, grimlacht ze. Dat was in 2013, bij de herdenking van 150 jaar afschaffing van de slavernij. Ze vindt het institutioneel racisme dat op de geschiedenisfaculteiten nog steeds zo weinig academici van kleur worden aangenomen, en een schande dat de trans-Atlantische slavenhandel geen eindexamenonderwerp is.

Langzaam

Redmond herkent de vertwijfeling van Gomes wel, het gaat allemaal wel erg langzaam. Maar als Gomes verzucht hoe lang het elan van de jongeren dit keer zal duren, voor het weer wegebt, net als in het verleden is gebeurd, roepen de jonge vrouwen aan tafel, onder aanvoering van gespreksleider Dionne Abdoelhafiezkhan: ‘Nee, mevrouw Gomes, nu moet ik u tegenspreken hoor, niet zo pessimistisch, wij gaan niet weer veertig jaar wachten voor er iets is veranderd!’

Zie ook de website over De Doorsons.

Meer over